وبلاگ ترویج فرهنگ غنی مهدویت
این وبلاگ تخصصی در مورد فرهنگ غنی مهدویت فعالیت می کند
بايستههاى تبليغ فرهنگ مهدوى
دوشنبه سوم بهمن 1384 7:15
اشاره :
در چند سال گذشته شور و شوق ظهور منجى موعود در سراسر جهان و در ميان همه اقوام، ملل و مذاهب رشدى شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمانشناسى و منجىگرايى با سرعتى باورنكردنى گسترش يافته است. پيروان اهلبيت(ع) در سرزمين اسلامى ايران نيز به مدد انفاس قدسى حضرت بقيةاللَّه الأعظم - أرواحنا له الفداء - توجه روزافزونى نسبت به موضوع مهدويت و انتظار پيدا كرده و عاشقان مهدى(ع) گوشه، گوشه اين سرزمين را تبديل به مجالس ذكر ياد و نام آن عزيز سفر كرده نمودهاند.
امروزه در كشور ما كمتر مركز علمى، آموزشى و فرهنگى ديده مىشود كه در آن محفل، انجمن، كانون، گروه يا نشريهاى با هدف تبليغ و ترويج فرهنگ مهدويت و انتظار يا تحقيق و پژوهش در اين زمينه شكل نگرفته باشد. اما حساسيتها و ظرافتهاى فرهنگ مهدوى، از يكسو، و آسيبهايى كه ممكن است در اين ميان از سوى دشمنان دانا يا دوستان نادان متوجه اين فرهنگ شود، از سوى ديگر، ضرورت توجه به رسالتها و وظايف مبلغان و مروّجان فرهنگ مهدوى را دو چندان ساخته است.
با توجه به آنچه گفته شد در اين سلسله مقالات تلاش شده كه ضمن تبيين مهمترين بايستههاى تبليغ و ترويج فرهنگ مهدوى و ارائه راهكارهايى براى تعميق و گسترش هر چه بيشتر اينگونه فعاليتها، برخى از آسيبها و آفتهايى كه فعاليتهاى تبليغى و ترويجى در حوزه مباحث مهدوى را تهديد مىكنند، نيز بررسى شود.
با اميد به اينكه مورد توجه شما عزيزان واقع شود.
1. بايستههاى عملى
در فرهنگ اسلامى كسى كه نقش دعوت كننده (داعى) مردم را به عهده مىگيرد، رسالت و مسئوليت سنگينى دارد و لازم است خود بيش از هر كس ديگر به آنچه مردم را به آن فرا مىخواند پاىبند باشد؛ زيرا سخن آنگاه بر دل مىنشيند كه از دل برآمده باشد و تنها سخنى از دل برمىآيد كه از مرحله اداى زبانى فراتر رفته و به عمق جان راه يافته باشد. روشن است كه انسان تا چيزى را با همه وجود نپذيرد و در عمل بدان پاىبند نباشد به عمق جانش راه نمىيابد.
با توجه به آنچه گفته شد كسى كه مىخواهد جامعه پيرامون خود را به سوى امام زمان(ع) فراخواند و آنها را دعوت به توجه و انس و التفات بيشتر نسبت به آن حضرت كند، قطعاً بايد خود بيش و پيش از ديگران با امام زمان(ع) رابطه معنوى برقرار كند و در زندگى فردى و اجتماعى خود ياد و نام آن حضرت را همواره درنظر داشته باشد.
افزون بر اين، انس و ارتباط معنوى با امام عصر(ع) از جهت ديگرى نيز براى مروجان و مبلغان فرهنگ مهدوى ضرورى است و آن به دست آوردن پشتوانه لازم در فعاليت تبليغى و ترويجى است. توضيح آنكه: به دليل شرايط فرهنگى خاص حاكم بر برخى از محيطها فعاليت تبليغى و ترويجى چندان ساده نيست و قطعاً مسائل و مشكلاتى را به همراه خواهد داشت؛ از اين رو اگر مروج و مبلغ اين فرهنگ از ظرفيت و تحمل بالايى برخوردار نباشد چه بسا كه پس از مدتى دچار يأس و دلسردى شود. در اين شرايط تنها چيزى كه مىتواند ظرفيت و تحمل لازم را به فعالان در اين حوزه ببخشد و پشتوانه لازم را براى آنها فراهم كند ارتباط معنوى با امام عصر(ع) است. در صورت وجود اين ارتباط معنوى، ظرفيت و تحمل محدود ما در پيوند با ظرفيت و تحمل نامحدود آن امام وسعت و گسترش مىيابد و به ما توان تحمل سختيها و مشكلات اين راه را پيدا مىكنيم.
در اينجا ممكن است پرسيده شود: چگونه مىتوان با امام مهدى(ع) رابطه معنوى برقرار كرد؟ در پاسخ بايد گفت: اين كار بسيار ساده است. البته به شرط آنكه از همان ابتدا به دنبال دست يافتن به جايگاههاى بسيار بالايى چون تشرف خدمت آن حضرت نباشيد، بلكه قدم به قدم و به تدريج اين رابطه معنوى را گسترش داده و تعميق بخشيد.
نخستين قدمها براى ايجاد ارتباط معنوى با امام عصر(ع) مىتواند با انجام يك يا چند مورد از كارهاى زير آغاز شود: خواندن دعاى عهد در هر صبحگاه؛ عرض سلام خدمت آن حضرت در آغاز و پايان هر روز؛ خواندن زيارت آلياسين يا دعاى ندبه در هر روز جمعه؛ دعا براى سلامتى آن حضرت در مواقعى چون قنوت نماز و تعقيب نمازهاى روزانه؛ خواندن نماز امام زمان؛ توسل به آن حضرت در مواقع سختى و مشكلات و...
همانطور كه گفته شد لازم نيست همه اين كارها را به يكباره و همزمان آغاز كنيد، يكى دو مورد از كارهاى ياد شده را انتخاب و سعى كنيد به طور مرتب و مستمر آن را انجام دهيد و به تدريج كارهاى ديگر را نيز به برنامه خود اضافه كنيد.
گفتنى است كه كتابها و آثار مختلفى در زمينه وظايف و تكاليف منتظران و راههاى افزايش انس و پيوند معنوى با امام عصر(ع) تأليف شده كه در اينجا به دو مورد از آنها اشاره مىكنيم:
1. مكيال المكارم فىفوائد الدعاء للقائم(ع)،1 سيدمحمد تقى موسوى اصفهانى (1301-1348ق.)، 2ج، ترجمه سيدمهدى حائرى قزوينى، چاپ دوم: تهران، دفتر تحقيقات و انتشارات بدر، 1412ق.
گفتنى است كه اين كتاب در سال 1380 با اصلاحاتى از سوى انتشارات برگ شقايق به چاپ رسيده است.
مرحوم سيد محمدتقى اصفهانى در مقدمه كتاب مكيالالمكارم يادآور مىشود كه اين كتاب را براساس سفارشى كه امام مهدى(ع) در خواب به او نموده بود تأليف كرده است.
كتاب ياد شده كه يكى از منابع ارزشمند در زمينه شناخت ادعيه و زيارتهاى مرتبط با امام عصر(ع) و وظايف شيعيان در برابر آن حضرت است در پنج بخش، به شرح زير سامان يافته است:
1. شناخت امام زمان(ع) واجب است؛
2. اثبات امامت حضرت حجتبنالحسن العسكرى(ع)؛
3. در بيان قسمتى از حقوق و مراحم آن حضرت نسبت به ما؛
4. درجات و خصوصيات امام زمان(ع) كه موجب دعا براى آن جناب مىباشد؛
5. بيان نتايج خوب از دعا براى فرج؛
6. اوقات و حالات تأكيد شده براى دعا؛
7. چگونگى دعا براى تعجيل فرج و ظهور امام؛
8. تكاليف عصر غيبت.
2. پيوند معنوى، با ساحت قدس مهدوى (تكاليف الأنام فى غيبة الإمام عليه الصلوة والسلام)، دبيرالدين صدرالاسلام علىاكبر همدانى (در گذشته به سال 1326ق.) چاپ اول: تهران، بدر، 1361.
در اين كتاب پس از مقدمه مؤلف، تكاليف منتظران در زمان غيبت، در شصت عنوان مستقل مورد بررسى قرار گرفته است.
همچنين شما مىتوانيد با بهرهبردارى از كتاب راز و نياز منتظران، كه از سوى انتشارات موعود منتشر شده، بيش از پيش با دعاها، زيارتها، نمازها و صلوات و توسلات مرتبط با امام عصر(ع) آشنا شويد.
اين نخستين قدم در راه ايجاد ارتباط معنوى با امام عصر(ع) است و قطعاً با مواظبت بر انجام كارهايى كه از آنها ياد شد، رفته رفته روح انتظار در شما زندهتر شده، پيوند معنوى شما با امام مهدى(ع) مستحكمتر مىشود و با آن حضرت انس و الفتى بيشتر پيدا مىكنيد. اما پس از اين مرحله بايد تلاش نماييد كه حضور امام عصر(ع) را بيش از پيش در زندگى فردى و اجتماعى خود احساس كنيد. احساس حضور امام به اين است كه شما آن حضرت را شاهد و ناظر بر رفتار، گفتار و پندار خود بدانيد و هر آنچه را كه خشنودى امام زمان(ع) در آن است انجام دهيد و از هر آنچه كه موجب ناخشنودى آن امام مىشود دورى گزينيد. اين حداقل وظيفهاى است كه ما در برابر حجت خدا داريم و آن حضرت نيز به صراحت انجام اين وظيفه را به عهده همه ما گذاشتهاند:
هر يك از شما بايد آنچه را كه موجب دوستى ما مىشود، پيشه خود سازد و از هر آنچه كه موجب خشم و ناخشنودى ما مىگردد، دورى گزيند؛ زيرا فرمان ما به يكباره و ناگهانى فرا مىرسد و در آن زمان توبه و بازگشت براى كسى سودى ندارد و پشيمانى از گناه كسى را از كيفر ما نجات نمىبخشد.2
2. بايستههاى نظرى
2-1. شناخت همهجانبه از فرهنگ مهدويت و انتظار
براساس روايات قطعى و ترديدناپذيرى كه از طريق شيعه و اهل سنت نقل شده، بر هر مسلمانى واجب است كه امام زمان خود را بشناسد. اين موضوع از چنان اهميتى برخوردار است كه پيامبر گرامى اسلام(ص) و ائمه معصومين(ع) فرمودهاند:
كسى كه بميرد و امام زمان خود را نشناسد مانند كسى است كه در عصر جاهليت [عصر گمراهى]، از دنيا رفته است.3
امام باقر(ع) نيز در همين زمينه مىفرمايد:
هر كس در حالى بميرد كه امامى نداشته باشد، مردن او مردن جاهليت است و هرآنكه در حال شناختن امامش بميرد، پيش افتادن و يا تأخير اين امر [دولت آل محمد(ع)] او را زيان نرساند و هركس بميرد در حالى كه امامش را شناخته همچون كسى است كه در خيمه قائم با آن حضرت باشد.4
با توجه به اين موضوع هر يك از ما وظيفه داريم كه در حد توان، امام و حجت عصر خود؛ يعنى امام مهدى(ع) - كه دوازدهمين امام از سلسله امامان شيعه و فرزند امام حسن عسكرى(ع) است - بشناسيم. قطعاً به همان ميزان كه ما امام زمان(ع) را بشناسيم به همان ميزان هم از تيرگى، تباهى و گمراهى عصر جاهلى دور و به روشنايى، سعادت و رستگارى نزديك مىشويم.
دو ديدگاه در شناخت امام زمان (ع)
شخصيت و ابعاد وجودى امام مهدى (ع) را از ديدگاههاى مختلف مىتوان مورد مطالعه و بررسى قرار داد كه مهمترين آنها»ديدگاه كلامى(اعتقادى) - تاريخى« و »ديدگاه فرهنگى - اجتماعى« است. پيش از آنكه به بررسى هر يك از ديدگاهها بپردازيم، لازم است يادآورى كنيم كه اين دو ديدگاه، مكمل يكديگرند و بدون شك نمىتوان بدون شناخت درست كلامى - تاريخى از امام مهدى (ع) به شناخت فرهنگى - اجتماعى از آن حضرت دست يافت.
الف) ديدگاه كلامى - تاريخى
در اين ديدگاه به طور عمده دو بعد از ابعاد شخصيت و زندگانى امام مهدى (ع) مورد توجه قرار مىگيرد: نخست اين كه آن حضرت، حجت خدا، تداوم بخش سلسله حجتهاى الهى و دوازدهمين امام معصوم از تبار امامان معصوم شيعه (ع) است كه در حال حاضر در غيبت به سر مىبرند ؛ دوم اينكه ايشان شخصيتى است تاريخى كه در مقطع زمانى معينى از پدر و مادر مشخصى به دنيا آمده، حوادث متعددى را پشت سر گذاشته، با انسانهاى مختلفى درارتباط بوده و منشأ رويدادها و تحولات مختلفى در عصر غيبت صغرى بودهاند.
براين اساس در بيشتر كتابهايى كه با ديدگاه كلامى - تاريخى به بررسى شخصيت و ابعاد وجودى امام مهدى (ع) پرداختهاند با سرفصلهاى مشابهى روبرو مىشويم كه برخى از مهمترين آنها به قرار زير است:
1. لزوم وجود حجت الهى در هر عصر؛
2. اثبات ولادت؛
3. دلايل امامت؛
4. ويژگيهاى شخصى؛
5. فلسفه غيبت؛
6. نواب خاص؛
7. راز طول عمر؛
8. معجزات؛
9. توقيعات (پيامها)؛
10. نشانههاى ظهور آن حضرت و... .
قطعاً پرداختن به همه كتابهايى كه از قرنها پيش تاكنون با ديدگاه يادشده به رشته تحرير پدرآمدهاند، در گنجايش اين مقاله نيست، پس به ناچار تنها به ذكر عناوين و نويسندگان برخى از مهمترين اين كتابها - كه در واقع مصادر اصلى فرهنگ مهدوى شيعى به شمار مىآيند - به ترتيب تاريخ بسنده مىكنيم.
شايان ذكر است كه برخى از اين كتابها در زمره مجموعه كتابهاى حديثى يا تاريخى شيعهاند كه بخشى را به بررسى ابعاد اعتقادى و تاريخى فرهنگ مهدوى اختصاص دادهاند:
1. الكافى، ابىجعفر محمد بن يعقوب كلينى (درگذشته به سال 328 يا 329 ق)، 8ج، چاپ چهارم: تهران، دارالكتب الإسلاميه، 1365.
همانطور كه مىدانيد كتاب الكافى جزء كتابهاى چهارگانه (كتب اربعه) روايى شيعه است. اين مجموعه 8 جلدى شامل سه بخش كلى اصول (جلد 1 و 2)، فروع (جلد 3 - 7) و روضه (جلد 8) است. »اصول كافى« در بردارنده روايات اعتقادى، »فروع كافى« در بردارنده روايات فقهى و عبادى و »روضه كافى« شامل روايات اخلاقى است.
شايان ذكر است كه جلد اول و دوم كتاب الكافى كه مباحث اعتقادى را دربردارد، با عنوان اصول كافى در چهارجلد ترجمه شده و در دسترس همه علاقهمندان به معارف شيعى قرار گرفته است.5
بخش عمدهاى از جلد اول (متن عربى) اين كتاب (صص 168-554) با عنوان »كتاب الحجّه« به بيان دلايل وجود حجت خدا در عالم هستى، ويژگيهاى امامان معصوم(ع)، دلايل امامت هر يك از امامان شيعه و تاريخ زندگانى آنها اختصاص يافته است.
عزيزانى كه علاقهمندند مباحث يادشده را از متن ترجمه شده جستوجو كنند مىتوانند به جلد اوّل اين كتاب (صص 236-395) و جلد دوم آن مراجعه كنند.
2. كمال الدين و تمام النعمة، ابى جعفرمحمد بن على بن الحسين معروف به ابن بابويه و شيخ صدوق (در گذشته به سال 381 ق)، 2ج، تحقيق و تصحيح علىاكبر غفارى، مترجم منصور پهلوان، چاپ اول: قم، سازمان چاپ و نشر دارالحديث، 1380.
چنانكه مرحوم شيخ صدوق در مقدمه اين كتاب آورده است، امام مهدى (ع) در رؤيايى صادقه دستور تأليف كتاب يادشده را به ايشان دادهاند.
كتاب كمال الدين و تمام النعمة كه يكى از مصادر منحصر به فرد موضوع مهدويت به شمار مىآيد، مشتمل بر يك مقدمه و 58 باب است. در مقدمه به پاسخ برخى شبهات در مورد امام مهدى (ع) پرداخته شده و در ابواب كتاب موضوعات متنوعى مورد بررسى قرار گرفته است. برخى از موضوعاتى كه در اين ابواب بررسى شده به شرح زير است:
1. احوال كسانى كه عمرهاى طولانى داشتهاند؛
2. دلايل نياز مردم به امام؛
3. رواياتى كه از پيامبر (ص) و امام معصوم (ع) در مورد غيبت امام دوازدهم وارد شده است؛
4. ميلاد امام مهدى (ع)؛
5. كسانى كه آن حضرت را ديدهاند؛
6. توقيعاتى كه از امام مهدى(ع) رسيده است و ...
شايان ذكر است كه مرحوم شيخ صدوق كتاب ديگرى نيز با عنوان الإمامة والتبصرة من الحيرة در زمينه موضوع امامت امام مهدى(ع) به رشته تحرير درآوردهاند.
3. كتاب الغيبة، ابن ابى زينب، محمّد بن ابراهيم بن جعفر، معروف به نعمانى (از علماى قرن چهارم هجرى قمرى)، تحقيق و تصحيح علىاكبر غفارى، مترجم محمد جواد غفارى، چاپ دوم: تهران، صدوق، 1376.
كتاب ياد شده مشتمل بر يك مقدمه و 26 باب است. نويسنده در مقدمه نسبتاً طولانى اين كتاب، به بيان دلايل و انگيزه تأليف كتاب پرداخته و در ابواب مختلف آن موضوعات گوناگونى را مورد بررسى قرار داده كه مهمترين آنها بهشرح زير است:
1. ضرورت شناخت امام(ع)؛
2. غيبت امام زمان(ع)؛
3. ويژگيها و خصائل حضرت صاحب(ع)؛
4. علائم پيش از ظهور؛
5. وضع شيعه هنگام قيام قائم(ع) و... را بررسى كرده است.
4. الإرشاد فى معرفة حجج اللَّه على العباد، محمدبن محمدبن نعمان معروف به شيخ مفيد (درگذشته به سال 413ق)، 2ج،
ترجمه و شرح سيد هاشم رسولى محلاتى، تهران، علميه اسلاميه، بىتا.
اين كتاب مجموعه كاملى از تاريخ زندگانى و شرح احوال و اوصاف امامان شيعه است كه در يك مقدمه و 40 باب سامان يافته است. باب 35 تا 40 اين كتاب به امام مهدى(ع) اختصاص دارد و در آنها موضوعاتى چون تاريخ ولادت؛ ادله امامت؛ معجزات و نشانههاى ظهور آن امام بررسى شده است.
شايان ذكر است كه شيخ مفيد(ره) رسالههاى مستقلى نيز در باب غيبت امام عصر و پاسخ به سؤالات و شبهات مطرح در اين زمينه دارند كه از آن جمله مىتوان به الرسالة فىالغيبة6 (چهار رساله مستقل) و الفصول العشرة فىالغيبة7 اشاره كرد.
5. كتاب الغيبة، ابىجعفر محمدبن الحسن الطوسى، معروف به شيخ طوسى (درگذشته به سال 460 ق.)، تحقيق عباداللَّه الطهرانى و على احمد ناصح، چاپ دوم: قم، مؤسسةالمعارف الاسلاميه، 1417ق.
اين كتاب كه در مجموعه معارف مهدوى شيعه جايگاه خاص و قابل توجهى دارد، از ديرباز مورد توجه علما و انديشمندان بوده و بسيارى از كسانى كه در سدههاى اخير به تأليف كتاب در اين زمينه پرداختهاند، از آن بهرهبردارى كردهاند.
چنانكه شيخ طوسى (ره) در مقدمه كتاب آورده است، ايشان اين كتاب را براى بررسى مباحث مختلف مرتبط با غيبت حضرت صاحبالزمان (ع)، دليل آغاز غيبت و علت استمرار آن و همچنين پاسخ به شبهات و سؤالاتى كه در اين زمينهها از سوى مخالفان مطرح مىشده، به رشته تحرير درآوردهاند.
اين كتاب نيز چون برخى ديگر از كتابهايى كه از آنها ياد شد، ابتدا به مسئله امامت امام عصر(ع) در زمان غيبت و دلايل موجود در اين زمينه و همچنين اثبات تولد آن حضرت پرداخته و با ذكر برخى از توقيعاتى كه از سوى آن حضرت صادر شده، معرفى برخى از كسانى كه در دوران غيبت صغرى توفيق وكالت و نمايندگى از سوى امام مهدى(ع) را داشتهاند و همچنين بيان برخى نشانههاى ظهور مباحث خود را به پايان برده است.
كتاب ياد شده توسط »شيخ محمد رازى« ترجمه و با نام تحفه قدسى در علائم ظهور مهدى موعود(ع) در سال 1350 از سوى انتشارات كتابفروشى اسلاميه منتشر شده است.
6. إعلام الورى بأعلام الهدى8، ابى علىالفضلبن الحسن الطبرسى معروف به امينالاسلام طبرسى (468-548 ق.)، 2ج، تحقيق مؤسسة آلالبيت(ع) لإحياء التراث، چاپ اول: قم، مؤسسة آلالبيت(ع) لإحياء الثرات، 1417ق.
اين كتاب دربردارنده تاريخ زندگانى، دلايل و معجزات و فضائل و مناقب پيامبر گرامى اسلام(ص) و اهلبيت عصمت و طهارت (ع) است. در بخش پايانى كتاب يادشده مباحث مختلف مرتبط با امام دوازدهم شيعيان در ضمن پنج باب به شرح زير بررسى شده است:
1. نام، كنيه، لقب، محل تولد، نام مادر امام دوازدهم و كسانى كه آن حضرت را ديدهاند؛
2. رواياتى كه در زمينه امامت امام دوازدهم از پدران آن حضرت رسيده است؛
3. چگونگى استدلال به روايات براى اثبات امامت آن حضرت، دلايل و نشانههايى كه در دوران غيبت صغرى از آن حضرت آشكار شده و دلالت بر امامت ايشان مىكنند، برخى از توقيعات (نامهها و پيامهايى) كه از آن حضرت رسيده است، كسانى كه آن حضرت را ديدهاند و يا وكيل ايشان بودهاند؛
4. نشانههاى سال و روز قيام قائم (ع)، سيره آن حضرت در زمان ظهور و خصال ظاهرى آن حضرت؛
5. پاسخ به شبهات و پرسشهايى كه مخالفان مطرح مىكنند.
7. كشف الغمّة فى معرفة الأئمه، ابىالحسن على بن عيسى بن ابى الفتح الإربلى (در گذشته به سال 693ق.)، 3ج، چاپ دوم: بيروت، دارالأضوا، 1405ق.
كتاب يادشده كه دوره كامل تاريخ زندگى و فضائل و مناقب پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت گرامى ايشان(ع) است از ديرباز مورد توجه اهل تحقيق بوده و به دليل نيكويى روش، روشنى عبارات، امانت در نقل و استناد به مصادر مورد قبول شيعه و اهل سنت ستايش شده است.9
بخش عمدهاى از جلد سوم اين كتاب (از ص233 تا 263) به ذكر امام دوازدهم اختصاص يافته و در آن تاريخ زندگى، دلايل امامت، نشانههاى ظهور، ويژگيهاى ظاهرى، معجزات، توقيعات و ديگر موضوعات مرتبط با آن حضرت بررسى شده است.
8. إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، محمد بن الحسن الحُرّالعاملى (در گذشته به سال 1104ق.)، 7ج، تصحيح سيد هاشم رسولى محلاتى، مترجم احمد جنتى، چاپ اول: دارالكتب الإسلاميه، 1366.
اين كتاب براساس گفته مؤلف آن دربردارنده بيش از 20000 حديث و دليل نقلى در زمينه اثبات نبوت خاصه حضرت خاتمالانبياء(ص) و امامت ائمه اطهار(ع) است.
از مهمترين ويژگيهاى كتاب يادشده اين است كه در بررسى زندگى پيامبر اكرم(ص) و هر يك از ائمه اهلبيت(ع) رواياتى كه در كتابهاى معروف و معتبر شيعه و اهل سنت درباره اين بزرگواران وارد شده به تفكيك نقل و بررسى شده است.
بخش پايانى كتاب إثباتالهداة كه دربردارنده بخشى از جلد ششم (ص 259-229) و تمامى جلد هفتم اين كتاب است، به امام دوازدهم حضرت صاحبالزمان(ع) اختصاص يافته و در آن موضوعات زير مطرح شده است:
1. نصوصى كه از طريق شيعه و اهل سنت بر امامت صاحبالزمان(ع) وارد شده است؛
2. معجزات صاحبالزمان(ع)؛
3. صفات امام مهدى(ع) و نشانههاى خروج آن حضرت؛
4. رد انديشههاى غلات و....
9. بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، محمد باقر مجلسى معروف به علامه مجلسى (1027-1111ق). 110 ج، چاپ سوم: بيروت، دار إحياء التراث العربى، 1403ق.
كتاب ياد شده يكى از بزرگترين مجموعههاى روايى شيعه به شمار مىآيد و دربردارنده روايات بسيارى در زمينههاى مختلف اعتقادى، اخلاقى، فقهى، تاريخى و... است. سه جلد از اين كتاب؛ يعنى جلدهاى 51 تا 53 با عنوان »تاريخ الحجة« به بررسى ابعاد مختلف زندگى امام عصر(ع)، از تولد تا غيبت و از غيبت تا ظهور اختصاص يافته و در آن بخش عمدهاى از رواياتى كه در هر يك از اين زمينهها از پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) نقل شده، جمعآورى گرديده است.
مجلدات ياد شده كه دربردارنده مطالب جلد 13 از چاپهاى قديمى بحارالأنوار است به دفعات ترجمه شده و براى همه علاقهمندان قابل استفاده است. معروفترين اين ترجمهها، ترجمه آقاى على دوانى است كه با نام مهدى موعود(ع) از سوى انتشارات دارالكتب الاسلامية منتشر شده است. اخيراً هم اين كتاب با ترجمه حسن بن محمد ولى اروميهاى از سوى انتشارات مسجد مقدس جمكران منتشر شده است.
در سالهاى اخير نيز كتابهاى زيادى براساس ديدگاه كلامى - تاريخى و با بهرهگيرى از مصادر اوليه مهدويت به رشته تحرير درآمدهاند كه برخى از آنها به شرح زير است:
1. إلزام الناصب فى إثبات الحجّة الغائب(ع)، شيخ على يزدى حائرى (در گذشته به سال 1333ق.)، 2ج، چاپ دوم: قم، مكتبةالرضى، 1404ق.
جلد اول اين كتاب كه در هفت فصل سامان يافته شامل مباحثى به شرح زير است:
1. لزوم وجود حجت الهى در زمين؛
2. معرفت امام(ع)؛
3. بشارتهاى الهى به ظهور امام مهدى(ع) در قرآن و ديگر كتابهاى آسمانى؛
4. اخبار پيامبر و ائمه معصومين(ع) به ظهور حجت(ع)؛
5. آياتى كه به امام مهدى(ع) تفسير شدهاند؛
6. امكان غيبت و كسانى از انبياء و اوليا كه غيبت داشتهاند، فلسفه غيبت و...
در جلد دوم اين كتاب نيز اين عناوين به چشم مىخورد:
1. حكايت كسانى كه در زمان غيبت كبرى ادعاى رؤيت كردهاند؛
2. اخبار اهل سنت به وجود حجت(ع)؛
3. نشانههاى ظهور، حوادث عصر ظهور و رجعت و...
شايان ذكر است كه اين كتاب توسط »سيدمحمد جواد مرعشى نجفى« ترجمه و با نام چهره درخشان امام زمان(ع)، در سه جلد منتشر شده است.
2. امام مهدى(ع) از ولادت تا ظهور (ترجمه الإمام المهدى(ع) من المهد إلى الظهور)، سيدمحمد كاظم قزوينى (1308-1373ش)، ترجمه حسين فريدونى، چاپ اول: تهران، آفاق، 1376.
كتاب ياد شده كه در زمره محدود كتابهاى ارزشمند تأليف شده در سالهاى اخير است، مشتمل بر 24 فصل است كه عناوين آنها به اين شرح است:
1. امام زمان(ع) كيست؟؛
2. نام و نسب حضرت؛
3. بشارات قرآن؛
4. بشارات احاديث نبوى؛
5. بشارات احاديث اهل بيت(ع)؛
6. آيا امام زمان(ع) به دنيا آمده است؛
7. چگونه از ديدهها نهان شده است؟؛
8. پنهانى كوتاه مدت؛
9. نايبان چهارگانه؛
10. چه كسانى در غيبت كوتاه آن حضرت را ديدهاند؛
11. پنهانى بلندمدت؛
12. چه كسانى در غيبت بلند آن حضرت را ديدهاند؟؛
13. چگونه تا امروز عمر كرده است؟؛
14. هنگام ظهور؛
15. اوصاف و علائم آن حضرت؛
16. نشانههاى ظهور؛
17. مدعيان دروغين مهدويت و مهدىخواندهها؛
18. چگونگى و محل ظهور؛
19. چگونگى تسليم شدن قدرتها؛
20. چگونگى حكومت به هنگام ظهور؛
21. جامعه در عصر ظهور؛
22. شمار سالهاى زمامدارى؛
23. پايان زندگى آن حضرت؛
24. پس از آن حضرت.
3. روزگار رهايى (ترجمه يومالخلاص)، كامل سليمان، 2ج، ترجمه علىاكبر مهدىپور، چاپ سوم: تهران، آفاق، 1376.
كتاب ياد شده از نظر جامعيت مباحث، كثرت تتبع روايات، روانى و شيوايى نگارش و نگاهى جديد به برخى روايات قابل توجه است. عناوين فصول بيستگانه اين كتاب به شرح زير است:
1. مهدى منتظر كيست؟؛
2. سيماى حضرت مهدى(ع)؛
3. ميلاد مسعود؛
4. راز غيبت؛
5. استفاده از امام غائب؛
6. راز طول عمر؛
7. غيبت صغرى؛
8. غيبت كبرى؛
9. دوران حيرت؛
10. انتظار؛
11. ياران امام زمان(ع)؛
12. روزگار رهايى؛
13. فرود آمدن حضرت عيسى(ع)؛
14. دولت حق؛
15. نشانهها؛
16. اهل آخرالزمان؛
17. نشانههاى خارقالعاده؛
18. آشوبهاى جهانى؛
19. آشوبهاى بيگانگان؛
20. انقلابيها و شورشيها.
در پايان چاپ فارسى اين كتاب فهرستهاى ارزشمندى آمده كه براى اهل تحقيق بسيار قابل استفاده است.
در پايان اين قسمت از مقاله براى آشنايى عزيزانى كه قصد تحقيق و پژوهش در حوزه مباحث مهدوى دارند دو كتابنامه رانيز معرفى مىكنيم:
1. در جستوجوى قائم: معرفى 1852 جلد كتاب پيرامون احوالات حضرت بقيةاللَّهالأعظم امام زمان(ع)، سيد مجيد پورطباطبائى، چاپ اول: قم، مسجد مقدس صاحبالزمان قم (جمكران)، 1370.
2. كتابنامه حضرت مهدى(ع): معرفى بيش از 2000 عنوان كتاب مستقل به زبانهاى مختلف، 2ج، علىاكبر مهدىپور، چاپ اول: قم، مؤسسه چاپ الهادى، 1375.
ادامهدارد
پىنوشتها :
1 . ترجمه نام كتاب چنين است: »پيمانههاى خوبيها، درباره فوايد دعا براى قائم(ع)«.
2 . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 53، ص 176، ح 7.
3 . همان، ج 8، ص 368.
4 . محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج1، ص371، ح5.
5 . مترجم اين كتاب سيد جواد مصطفوى و ناشر آن دفتر نشر فرهنگ اهلبيت(ع) است.
6 . ر.ك: مصنفات الشيخ المفيد، ج 7.
7 . ر.ك: همان، ج 3.
8 . ترجمه نام اين كتاب اين است: »شناساندن پيشوايان (نشانههاى) هدايت به مردمان«.
9 . ر.ك: كشف الغمة فى معرفة الأئمة، ج 1، مقدمه.
کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است
در چند سال گذشته شور و شوق ظهور منجى موعود در سراسر جهان و در ميان همه اقوام، ملل و مذاهب رشدى شتابان داشته و مباحث مربوط به آخرالزمانشناسى و منجىگرايى با سرعتى باورنكردنى گسترش يافته است. پيروان اهلبيت(ع) در سرزمين اسلامى ايران نيز به مدد انفاس قدسى حضرت بقيةاللَّه الأعظم - أرواحنا له الفداء - توجه روزافزونى نسبت به موضوع مهدويت و انتظار پيدا كرده و عاشقان مهدى(ع) گوشه، گوشه اين سرزمين را تبديل به مجالس ذكر ياد و نام آن عزيز سفر كرده نمودهاند.
امروزه در كشور ما كمتر مركز علمى، آموزشى و فرهنگى ديده مىشود كه در آن محفل، انجمن، كانون، گروه يا نشريهاى با هدف تبليغ و ترويج فرهنگ مهدويت و انتظار يا تحقيق و پژوهش در اين زمينه شكل نگرفته باشد. اما حساسيتها و ظرافتهاى فرهنگ مهدوى، از يكسو، و آسيبهايى كه ممكن است در اين ميان از سوى دشمنان دانا يا دوستان نادان متوجه اين فرهنگ شود، از سوى ديگر، ضرورت توجه به رسالتها و وظايف مبلغان و مروّجان فرهنگ مهدوى را دو چندان ساخته است.
با توجه به آنچه گفته شد در اين سلسله مقالات تلاش شده كه ضمن تبيين مهمترين بايستههاى تبليغ و ترويج فرهنگ مهدوى و ارائه راهكارهايى براى تعميق و گسترش هر چه بيشتر اينگونه فعاليتها، برخى از آسيبها و آفتهايى كه فعاليتهاى تبليغى و ترويجى در حوزه مباحث مهدوى را تهديد مىكنند، نيز بررسى شود.
با اميد به اينكه مورد توجه شما عزيزان واقع شود.
1. بايستههاى عملى
در فرهنگ اسلامى كسى كه نقش دعوت كننده (داعى) مردم را به عهده مىگيرد، رسالت و مسئوليت سنگينى دارد و لازم است خود بيش از هر كس ديگر به آنچه مردم را به آن فرا مىخواند پاىبند باشد؛ زيرا سخن آنگاه بر دل مىنشيند كه از دل برآمده باشد و تنها سخنى از دل برمىآيد كه از مرحله اداى زبانى فراتر رفته و به عمق جان راه يافته باشد. روشن است كه انسان تا چيزى را با همه وجود نپذيرد و در عمل بدان پاىبند نباشد به عمق جانش راه نمىيابد.
با توجه به آنچه گفته شد كسى كه مىخواهد جامعه پيرامون خود را به سوى امام زمان(ع) فراخواند و آنها را دعوت به توجه و انس و التفات بيشتر نسبت به آن حضرت كند، قطعاً بايد خود بيش و پيش از ديگران با امام زمان(ع) رابطه معنوى برقرار كند و در زندگى فردى و اجتماعى خود ياد و نام آن حضرت را همواره درنظر داشته باشد.
افزون بر اين، انس و ارتباط معنوى با امام عصر(ع) از جهت ديگرى نيز براى مروجان و مبلغان فرهنگ مهدوى ضرورى است و آن به دست آوردن پشتوانه لازم در فعاليت تبليغى و ترويجى است. توضيح آنكه: به دليل شرايط فرهنگى خاص حاكم بر برخى از محيطها فعاليت تبليغى و ترويجى چندان ساده نيست و قطعاً مسائل و مشكلاتى را به همراه خواهد داشت؛ از اين رو اگر مروج و مبلغ اين فرهنگ از ظرفيت و تحمل بالايى برخوردار نباشد چه بسا كه پس از مدتى دچار يأس و دلسردى شود. در اين شرايط تنها چيزى كه مىتواند ظرفيت و تحمل لازم را به فعالان در اين حوزه ببخشد و پشتوانه لازم را براى آنها فراهم كند ارتباط معنوى با امام عصر(ع) است. در صورت وجود اين ارتباط معنوى، ظرفيت و تحمل محدود ما در پيوند با ظرفيت و تحمل نامحدود آن امام وسعت و گسترش مىيابد و به ما توان تحمل سختيها و مشكلات اين راه را پيدا مىكنيم.
در اينجا ممكن است پرسيده شود: چگونه مىتوان با امام مهدى(ع) رابطه معنوى برقرار كرد؟ در پاسخ بايد گفت: اين كار بسيار ساده است. البته به شرط آنكه از همان ابتدا به دنبال دست يافتن به جايگاههاى بسيار بالايى چون تشرف خدمت آن حضرت نباشيد، بلكه قدم به قدم و به تدريج اين رابطه معنوى را گسترش داده و تعميق بخشيد.
نخستين قدمها براى ايجاد ارتباط معنوى با امام عصر(ع) مىتواند با انجام يك يا چند مورد از كارهاى زير آغاز شود: خواندن دعاى عهد در هر صبحگاه؛ عرض سلام خدمت آن حضرت در آغاز و پايان هر روز؛ خواندن زيارت آلياسين يا دعاى ندبه در هر روز جمعه؛ دعا براى سلامتى آن حضرت در مواقعى چون قنوت نماز و تعقيب نمازهاى روزانه؛ خواندن نماز امام زمان؛ توسل به آن حضرت در مواقع سختى و مشكلات و...
همانطور كه گفته شد لازم نيست همه اين كارها را به يكباره و همزمان آغاز كنيد، يكى دو مورد از كارهاى ياد شده را انتخاب و سعى كنيد به طور مرتب و مستمر آن را انجام دهيد و به تدريج كارهاى ديگر را نيز به برنامه خود اضافه كنيد.
گفتنى است كه كتابها و آثار مختلفى در زمينه وظايف و تكاليف منتظران و راههاى افزايش انس و پيوند معنوى با امام عصر(ع) تأليف شده كه در اينجا به دو مورد از آنها اشاره مىكنيم:
1. مكيال المكارم فىفوائد الدعاء للقائم(ع)،1 سيدمحمد تقى موسوى اصفهانى (1301-1348ق.)، 2ج، ترجمه سيدمهدى حائرى قزوينى، چاپ دوم: تهران، دفتر تحقيقات و انتشارات بدر، 1412ق.
گفتنى است كه اين كتاب در سال 1380 با اصلاحاتى از سوى انتشارات برگ شقايق به چاپ رسيده است.
مرحوم سيد محمدتقى اصفهانى در مقدمه كتاب مكيالالمكارم يادآور مىشود كه اين كتاب را براساس سفارشى كه امام مهدى(ع) در خواب به او نموده بود تأليف كرده است.
كتاب ياد شده كه يكى از منابع ارزشمند در زمينه شناخت ادعيه و زيارتهاى مرتبط با امام عصر(ع) و وظايف شيعيان در برابر آن حضرت است در پنج بخش، به شرح زير سامان يافته است:
1. شناخت امام زمان(ع) واجب است؛
2. اثبات امامت حضرت حجتبنالحسن العسكرى(ع)؛
3. در بيان قسمتى از حقوق و مراحم آن حضرت نسبت به ما؛
4. درجات و خصوصيات امام زمان(ع) كه موجب دعا براى آن جناب مىباشد؛
5. بيان نتايج خوب از دعا براى فرج؛
6. اوقات و حالات تأكيد شده براى دعا؛
7. چگونگى دعا براى تعجيل فرج و ظهور امام؛
8. تكاليف عصر غيبت.
2. پيوند معنوى، با ساحت قدس مهدوى (تكاليف الأنام فى غيبة الإمام عليه الصلوة والسلام)، دبيرالدين صدرالاسلام علىاكبر همدانى (در گذشته به سال 1326ق.) چاپ اول: تهران، بدر، 1361.
در اين كتاب پس از مقدمه مؤلف، تكاليف منتظران در زمان غيبت، در شصت عنوان مستقل مورد بررسى قرار گرفته است.
همچنين شما مىتوانيد با بهرهبردارى از كتاب راز و نياز منتظران، كه از سوى انتشارات موعود منتشر شده، بيش از پيش با دعاها، زيارتها، نمازها و صلوات و توسلات مرتبط با امام عصر(ع) آشنا شويد.
اين نخستين قدم در راه ايجاد ارتباط معنوى با امام عصر(ع) است و قطعاً با مواظبت بر انجام كارهايى كه از آنها ياد شد، رفته رفته روح انتظار در شما زندهتر شده، پيوند معنوى شما با امام مهدى(ع) مستحكمتر مىشود و با آن حضرت انس و الفتى بيشتر پيدا مىكنيد. اما پس از اين مرحله بايد تلاش نماييد كه حضور امام عصر(ع) را بيش از پيش در زندگى فردى و اجتماعى خود احساس كنيد. احساس حضور امام به اين است كه شما آن حضرت را شاهد و ناظر بر رفتار، گفتار و پندار خود بدانيد و هر آنچه را كه خشنودى امام زمان(ع) در آن است انجام دهيد و از هر آنچه كه موجب ناخشنودى آن امام مىشود دورى گزينيد. اين حداقل وظيفهاى است كه ما در برابر حجت خدا داريم و آن حضرت نيز به صراحت انجام اين وظيفه را به عهده همه ما گذاشتهاند:
هر يك از شما بايد آنچه را كه موجب دوستى ما مىشود، پيشه خود سازد و از هر آنچه كه موجب خشم و ناخشنودى ما مىگردد، دورى گزيند؛ زيرا فرمان ما به يكباره و ناگهانى فرا مىرسد و در آن زمان توبه و بازگشت براى كسى سودى ندارد و پشيمانى از گناه كسى را از كيفر ما نجات نمىبخشد.2
2. بايستههاى نظرى
2-1. شناخت همهجانبه از فرهنگ مهدويت و انتظار
براساس روايات قطعى و ترديدناپذيرى كه از طريق شيعه و اهل سنت نقل شده، بر هر مسلمانى واجب است كه امام زمان خود را بشناسد. اين موضوع از چنان اهميتى برخوردار است كه پيامبر گرامى اسلام(ص) و ائمه معصومين(ع) فرمودهاند:
كسى كه بميرد و امام زمان خود را نشناسد مانند كسى است كه در عصر جاهليت [عصر گمراهى]، از دنيا رفته است.3
امام باقر(ع) نيز در همين زمينه مىفرمايد:
هر كس در حالى بميرد كه امامى نداشته باشد، مردن او مردن جاهليت است و هرآنكه در حال شناختن امامش بميرد، پيش افتادن و يا تأخير اين امر [دولت آل محمد(ع)] او را زيان نرساند و هركس بميرد در حالى كه امامش را شناخته همچون كسى است كه در خيمه قائم با آن حضرت باشد.4
با توجه به اين موضوع هر يك از ما وظيفه داريم كه در حد توان، امام و حجت عصر خود؛ يعنى امام مهدى(ع) - كه دوازدهمين امام از سلسله امامان شيعه و فرزند امام حسن عسكرى(ع) است - بشناسيم. قطعاً به همان ميزان كه ما امام زمان(ع) را بشناسيم به همان ميزان هم از تيرگى، تباهى و گمراهى عصر جاهلى دور و به روشنايى، سعادت و رستگارى نزديك مىشويم.
دو ديدگاه در شناخت امام زمان (ع)
شخصيت و ابعاد وجودى امام مهدى (ع) را از ديدگاههاى مختلف مىتوان مورد مطالعه و بررسى قرار داد كه مهمترين آنها»ديدگاه كلامى(اعتقادى) - تاريخى« و »ديدگاه فرهنگى - اجتماعى« است. پيش از آنكه به بررسى هر يك از ديدگاهها بپردازيم، لازم است يادآورى كنيم كه اين دو ديدگاه، مكمل يكديگرند و بدون شك نمىتوان بدون شناخت درست كلامى - تاريخى از امام مهدى (ع) به شناخت فرهنگى - اجتماعى از آن حضرت دست يافت.
الف) ديدگاه كلامى - تاريخى
در اين ديدگاه به طور عمده دو بعد از ابعاد شخصيت و زندگانى امام مهدى (ع) مورد توجه قرار مىگيرد: نخست اين كه آن حضرت، حجت خدا، تداوم بخش سلسله حجتهاى الهى و دوازدهمين امام معصوم از تبار امامان معصوم شيعه (ع) است كه در حال حاضر در غيبت به سر مىبرند ؛ دوم اينكه ايشان شخصيتى است تاريخى كه در مقطع زمانى معينى از پدر و مادر مشخصى به دنيا آمده، حوادث متعددى را پشت سر گذاشته، با انسانهاى مختلفى درارتباط بوده و منشأ رويدادها و تحولات مختلفى در عصر غيبت صغرى بودهاند.
براين اساس در بيشتر كتابهايى كه با ديدگاه كلامى - تاريخى به بررسى شخصيت و ابعاد وجودى امام مهدى (ع) پرداختهاند با سرفصلهاى مشابهى روبرو مىشويم كه برخى از مهمترين آنها به قرار زير است:
1. لزوم وجود حجت الهى در هر عصر؛
2. اثبات ولادت؛
3. دلايل امامت؛
4. ويژگيهاى شخصى؛
5. فلسفه غيبت؛
6. نواب خاص؛
7. راز طول عمر؛
8. معجزات؛
9. توقيعات (پيامها)؛
10. نشانههاى ظهور آن حضرت و... .
قطعاً پرداختن به همه كتابهايى كه از قرنها پيش تاكنون با ديدگاه يادشده به رشته تحرير پدرآمدهاند، در گنجايش اين مقاله نيست، پس به ناچار تنها به ذكر عناوين و نويسندگان برخى از مهمترين اين كتابها - كه در واقع مصادر اصلى فرهنگ مهدوى شيعى به شمار مىآيند - به ترتيب تاريخ بسنده مىكنيم.
شايان ذكر است كه برخى از اين كتابها در زمره مجموعه كتابهاى حديثى يا تاريخى شيعهاند كه بخشى را به بررسى ابعاد اعتقادى و تاريخى فرهنگ مهدوى اختصاص دادهاند:
1. الكافى، ابىجعفر محمد بن يعقوب كلينى (درگذشته به سال 328 يا 329 ق)، 8ج، چاپ چهارم: تهران، دارالكتب الإسلاميه، 1365.
همانطور كه مىدانيد كتاب الكافى جزء كتابهاى چهارگانه (كتب اربعه) روايى شيعه است. اين مجموعه 8 جلدى شامل سه بخش كلى اصول (جلد 1 و 2)، فروع (جلد 3 - 7) و روضه (جلد 8) است. »اصول كافى« در بردارنده روايات اعتقادى، »فروع كافى« در بردارنده روايات فقهى و عبادى و »روضه كافى« شامل روايات اخلاقى است.
شايان ذكر است كه جلد اول و دوم كتاب الكافى كه مباحث اعتقادى را دربردارد، با عنوان اصول كافى در چهارجلد ترجمه شده و در دسترس همه علاقهمندان به معارف شيعى قرار گرفته است.5
بخش عمدهاى از جلد اول (متن عربى) اين كتاب (صص 168-554) با عنوان »كتاب الحجّه« به بيان دلايل وجود حجت خدا در عالم هستى، ويژگيهاى امامان معصوم(ع)، دلايل امامت هر يك از امامان شيعه و تاريخ زندگانى آنها اختصاص يافته است.
عزيزانى كه علاقهمندند مباحث يادشده را از متن ترجمه شده جستوجو كنند مىتوانند به جلد اوّل اين كتاب (صص 236-395) و جلد دوم آن مراجعه كنند.
2. كمال الدين و تمام النعمة، ابى جعفرمحمد بن على بن الحسين معروف به ابن بابويه و شيخ صدوق (در گذشته به سال 381 ق)، 2ج، تحقيق و تصحيح علىاكبر غفارى، مترجم منصور پهلوان، چاپ اول: قم، سازمان چاپ و نشر دارالحديث، 1380.
چنانكه مرحوم شيخ صدوق در مقدمه اين كتاب آورده است، امام مهدى (ع) در رؤيايى صادقه دستور تأليف كتاب يادشده را به ايشان دادهاند.
كتاب كمال الدين و تمام النعمة كه يكى از مصادر منحصر به فرد موضوع مهدويت به شمار مىآيد، مشتمل بر يك مقدمه و 58 باب است. در مقدمه به پاسخ برخى شبهات در مورد امام مهدى (ع) پرداخته شده و در ابواب كتاب موضوعات متنوعى مورد بررسى قرار گرفته است. برخى از موضوعاتى كه در اين ابواب بررسى شده به شرح زير است:
1. احوال كسانى كه عمرهاى طولانى داشتهاند؛
2. دلايل نياز مردم به امام؛
3. رواياتى كه از پيامبر (ص) و امام معصوم (ع) در مورد غيبت امام دوازدهم وارد شده است؛
4. ميلاد امام مهدى (ع)؛
5. كسانى كه آن حضرت را ديدهاند؛
6. توقيعاتى كه از امام مهدى(ع) رسيده است و ...
شايان ذكر است كه مرحوم شيخ صدوق كتاب ديگرى نيز با عنوان الإمامة والتبصرة من الحيرة در زمينه موضوع امامت امام مهدى(ع) به رشته تحرير درآوردهاند.
3. كتاب الغيبة، ابن ابى زينب، محمّد بن ابراهيم بن جعفر، معروف به نعمانى (از علماى قرن چهارم هجرى قمرى)، تحقيق و تصحيح علىاكبر غفارى، مترجم محمد جواد غفارى، چاپ دوم: تهران، صدوق، 1376.
كتاب ياد شده مشتمل بر يك مقدمه و 26 باب است. نويسنده در مقدمه نسبتاً طولانى اين كتاب، به بيان دلايل و انگيزه تأليف كتاب پرداخته و در ابواب مختلف آن موضوعات گوناگونى را مورد بررسى قرار داده كه مهمترين آنها بهشرح زير است:
1. ضرورت شناخت امام(ع)؛
2. غيبت امام زمان(ع)؛
3. ويژگيها و خصائل حضرت صاحب(ع)؛
4. علائم پيش از ظهور؛
5. وضع شيعه هنگام قيام قائم(ع) و... را بررسى كرده است.
4. الإرشاد فى معرفة حجج اللَّه على العباد، محمدبن محمدبن نعمان معروف به شيخ مفيد (درگذشته به سال 413ق)، 2ج،
ترجمه و شرح سيد هاشم رسولى محلاتى، تهران، علميه اسلاميه، بىتا.
اين كتاب مجموعه كاملى از تاريخ زندگانى و شرح احوال و اوصاف امامان شيعه است كه در يك مقدمه و 40 باب سامان يافته است. باب 35 تا 40 اين كتاب به امام مهدى(ع) اختصاص دارد و در آنها موضوعاتى چون تاريخ ولادت؛ ادله امامت؛ معجزات و نشانههاى ظهور آن امام بررسى شده است.
شايان ذكر است كه شيخ مفيد(ره) رسالههاى مستقلى نيز در باب غيبت امام عصر و پاسخ به سؤالات و شبهات مطرح در اين زمينه دارند كه از آن جمله مىتوان به الرسالة فىالغيبة6 (چهار رساله مستقل) و الفصول العشرة فىالغيبة7 اشاره كرد.
5. كتاب الغيبة، ابىجعفر محمدبن الحسن الطوسى، معروف به شيخ طوسى (درگذشته به سال 460 ق.)، تحقيق عباداللَّه الطهرانى و على احمد ناصح، چاپ دوم: قم، مؤسسةالمعارف الاسلاميه، 1417ق.
اين كتاب كه در مجموعه معارف مهدوى شيعه جايگاه خاص و قابل توجهى دارد، از ديرباز مورد توجه علما و انديشمندان بوده و بسيارى از كسانى كه در سدههاى اخير به تأليف كتاب در اين زمينه پرداختهاند، از آن بهرهبردارى كردهاند.
چنانكه شيخ طوسى (ره) در مقدمه كتاب آورده است، ايشان اين كتاب را براى بررسى مباحث مختلف مرتبط با غيبت حضرت صاحبالزمان (ع)، دليل آغاز غيبت و علت استمرار آن و همچنين پاسخ به شبهات و سؤالاتى كه در اين زمينهها از سوى مخالفان مطرح مىشده، به رشته تحرير درآوردهاند.
اين كتاب نيز چون برخى ديگر از كتابهايى كه از آنها ياد شد، ابتدا به مسئله امامت امام عصر(ع) در زمان غيبت و دلايل موجود در اين زمينه و همچنين اثبات تولد آن حضرت پرداخته و با ذكر برخى از توقيعاتى كه از سوى آن حضرت صادر شده، معرفى برخى از كسانى كه در دوران غيبت صغرى توفيق وكالت و نمايندگى از سوى امام مهدى(ع) را داشتهاند و همچنين بيان برخى نشانههاى ظهور مباحث خود را به پايان برده است.
كتاب ياد شده توسط »شيخ محمد رازى« ترجمه و با نام تحفه قدسى در علائم ظهور مهدى موعود(ع) در سال 1350 از سوى انتشارات كتابفروشى اسلاميه منتشر شده است.
6. إعلام الورى بأعلام الهدى8، ابى علىالفضلبن الحسن الطبرسى معروف به امينالاسلام طبرسى (468-548 ق.)، 2ج، تحقيق مؤسسة آلالبيت(ع) لإحياء التراث، چاپ اول: قم، مؤسسة آلالبيت(ع) لإحياء الثرات، 1417ق.
اين كتاب دربردارنده تاريخ زندگانى، دلايل و معجزات و فضائل و مناقب پيامبر گرامى اسلام(ص) و اهلبيت عصمت و طهارت (ع) است. در بخش پايانى كتاب يادشده مباحث مختلف مرتبط با امام دوازدهم شيعيان در ضمن پنج باب به شرح زير بررسى شده است:
1. نام، كنيه، لقب، محل تولد، نام مادر امام دوازدهم و كسانى كه آن حضرت را ديدهاند؛
2. رواياتى كه در زمينه امامت امام دوازدهم از پدران آن حضرت رسيده است؛
3. چگونگى استدلال به روايات براى اثبات امامت آن حضرت، دلايل و نشانههايى كه در دوران غيبت صغرى از آن حضرت آشكار شده و دلالت بر امامت ايشان مىكنند، برخى از توقيعات (نامهها و پيامهايى) كه از آن حضرت رسيده است، كسانى كه آن حضرت را ديدهاند و يا وكيل ايشان بودهاند؛
4. نشانههاى سال و روز قيام قائم (ع)، سيره آن حضرت در زمان ظهور و خصال ظاهرى آن حضرت؛
5. پاسخ به شبهات و پرسشهايى كه مخالفان مطرح مىكنند.
7. كشف الغمّة فى معرفة الأئمه، ابىالحسن على بن عيسى بن ابى الفتح الإربلى (در گذشته به سال 693ق.)، 3ج، چاپ دوم: بيروت، دارالأضوا، 1405ق.
كتاب يادشده كه دوره كامل تاريخ زندگى و فضائل و مناقب پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت گرامى ايشان(ع) است از ديرباز مورد توجه اهل تحقيق بوده و به دليل نيكويى روش، روشنى عبارات، امانت در نقل و استناد به مصادر مورد قبول شيعه و اهل سنت ستايش شده است.9
بخش عمدهاى از جلد سوم اين كتاب (از ص233 تا 263) به ذكر امام دوازدهم اختصاص يافته و در آن تاريخ زندگى، دلايل امامت، نشانههاى ظهور، ويژگيهاى ظاهرى، معجزات، توقيعات و ديگر موضوعات مرتبط با آن حضرت بررسى شده است.
8. إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، محمد بن الحسن الحُرّالعاملى (در گذشته به سال 1104ق.)، 7ج، تصحيح سيد هاشم رسولى محلاتى، مترجم احمد جنتى، چاپ اول: دارالكتب الإسلاميه، 1366.
اين كتاب براساس گفته مؤلف آن دربردارنده بيش از 20000 حديث و دليل نقلى در زمينه اثبات نبوت خاصه حضرت خاتمالانبياء(ص) و امامت ائمه اطهار(ع) است.
از مهمترين ويژگيهاى كتاب يادشده اين است كه در بررسى زندگى پيامبر اكرم(ص) و هر يك از ائمه اهلبيت(ع) رواياتى كه در كتابهاى معروف و معتبر شيعه و اهل سنت درباره اين بزرگواران وارد شده به تفكيك نقل و بررسى شده است.
بخش پايانى كتاب إثباتالهداة كه دربردارنده بخشى از جلد ششم (ص 259-229) و تمامى جلد هفتم اين كتاب است، به امام دوازدهم حضرت صاحبالزمان(ع) اختصاص يافته و در آن موضوعات زير مطرح شده است:
1. نصوصى كه از طريق شيعه و اهل سنت بر امامت صاحبالزمان(ع) وارد شده است؛
2. معجزات صاحبالزمان(ع)؛
3. صفات امام مهدى(ع) و نشانههاى خروج آن حضرت؛
4. رد انديشههاى غلات و....
9. بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، محمد باقر مجلسى معروف به علامه مجلسى (1027-1111ق). 110 ج، چاپ سوم: بيروت، دار إحياء التراث العربى، 1403ق.
كتاب ياد شده يكى از بزرگترين مجموعههاى روايى شيعه به شمار مىآيد و دربردارنده روايات بسيارى در زمينههاى مختلف اعتقادى، اخلاقى، فقهى، تاريخى و... است. سه جلد از اين كتاب؛ يعنى جلدهاى 51 تا 53 با عنوان »تاريخ الحجة« به بررسى ابعاد مختلف زندگى امام عصر(ع)، از تولد تا غيبت و از غيبت تا ظهور اختصاص يافته و در آن بخش عمدهاى از رواياتى كه در هر يك از اين زمينهها از پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) نقل شده، جمعآورى گرديده است.
مجلدات ياد شده كه دربردارنده مطالب جلد 13 از چاپهاى قديمى بحارالأنوار است به دفعات ترجمه شده و براى همه علاقهمندان قابل استفاده است. معروفترين اين ترجمهها، ترجمه آقاى على دوانى است كه با نام مهدى موعود(ع) از سوى انتشارات دارالكتب الاسلامية منتشر شده است. اخيراً هم اين كتاب با ترجمه حسن بن محمد ولى اروميهاى از سوى انتشارات مسجد مقدس جمكران منتشر شده است.
در سالهاى اخير نيز كتابهاى زيادى براساس ديدگاه كلامى - تاريخى و با بهرهگيرى از مصادر اوليه مهدويت به رشته تحرير درآمدهاند كه برخى از آنها به شرح زير است:
1. إلزام الناصب فى إثبات الحجّة الغائب(ع)، شيخ على يزدى حائرى (در گذشته به سال 1333ق.)، 2ج، چاپ دوم: قم، مكتبةالرضى، 1404ق.
جلد اول اين كتاب كه در هفت فصل سامان يافته شامل مباحثى به شرح زير است:
1. لزوم وجود حجت الهى در زمين؛
2. معرفت امام(ع)؛
3. بشارتهاى الهى به ظهور امام مهدى(ع) در قرآن و ديگر كتابهاى آسمانى؛
4. اخبار پيامبر و ائمه معصومين(ع) به ظهور حجت(ع)؛
5. آياتى كه به امام مهدى(ع) تفسير شدهاند؛
6. امكان غيبت و كسانى از انبياء و اوليا كه غيبت داشتهاند، فلسفه غيبت و...
در جلد دوم اين كتاب نيز اين عناوين به چشم مىخورد:
1. حكايت كسانى كه در زمان غيبت كبرى ادعاى رؤيت كردهاند؛
2. اخبار اهل سنت به وجود حجت(ع)؛
3. نشانههاى ظهور، حوادث عصر ظهور و رجعت و...
شايان ذكر است كه اين كتاب توسط »سيدمحمد جواد مرعشى نجفى« ترجمه و با نام چهره درخشان امام زمان(ع)، در سه جلد منتشر شده است.
2. امام مهدى(ع) از ولادت تا ظهور (ترجمه الإمام المهدى(ع) من المهد إلى الظهور)، سيدمحمد كاظم قزوينى (1308-1373ش)، ترجمه حسين فريدونى، چاپ اول: تهران، آفاق، 1376.
كتاب ياد شده كه در زمره محدود كتابهاى ارزشمند تأليف شده در سالهاى اخير است، مشتمل بر 24 فصل است كه عناوين آنها به اين شرح است:
1. امام زمان(ع) كيست؟؛
2. نام و نسب حضرت؛
3. بشارات قرآن؛
4. بشارات احاديث نبوى؛
5. بشارات احاديث اهل بيت(ع)؛
6. آيا امام زمان(ع) به دنيا آمده است؛
7. چگونه از ديدهها نهان شده است؟؛
8. پنهانى كوتاه مدت؛
9. نايبان چهارگانه؛
10. چه كسانى در غيبت كوتاه آن حضرت را ديدهاند؛
11. پنهانى بلندمدت؛
12. چه كسانى در غيبت بلند آن حضرت را ديدهاند؟؛
13. چگونه تا امروز عمر كرده است؟؛
14. هنگام ظهور؛
15. اوصاف و علائم آن حضرت؛
16. نشانههاى ظهور؛
17. مدعيان دروغين مهدويت و مهدىخواندهها؛
18. چگونگى و محل ظهور؛
19. چگونگى تسليم شدن قدرتها؛
20. چگونگى حكومت به هنگام ظهور؛
21. جامعه در عصر ظهور؛
22. شمار سالهاى زمامدارى؛
23. پايان زندگى آن حضرت؛
24. پس از آن حضرت.
3. روزگار رهايى (ترجمه يومالخلاص)، كامل سليمان، 2ج، ترجمه علىاكبر مهدىپور، چاپ سوم: تهران، آفاق، 1376.
كتاب ياد شده از نظر جامعيت مباحث، كثرت تتبع روايات، روانى و شيوايى نگارش و نگاهى جديد به برخى روايات قابل توجه است. عناوين فصول بيستگانه اين كتاب به شرح زير است:
1. مهدى منتظر كيست؟؛
2. سيماى حضرت مهدى(ع)؛
3. ميلاد مسعود؛
4. راز غيبت؛
5. استفاده از امام غائب؛
6. راز طول عمر؛
7. غيبت صغرى؛
8. غيبت كبرى؛
9. دوران حيرت؛
10. انتظار؛
11. ياران امام زمان(ع)؛
12. روزگار رهايى؛
13. فرود آمدن حضرت عيسى(ع)؛
14. دولت حق؛
15. نشانهها؛
16. اهل آخرالزمان؛
17. نشانههاى خارقالعاده؛
18. آشوبهاى جهانى؛
19. آشوبهاى بيگانگان؛
20. انقلابيها و شورشيها.
در پايان چاپ فارسى اين كتاب فهرستهاى ارزشمندى آمده كه براى اهل تحقيق بسيار قابل استفاده است.
در پايان اين قسمت از مقاله براى آشنايى عزيزانى كه قصد تحقيق و پژوهش در حوزه مباحث مهدوى دارند دو كتابنامه رانيز معرفى مىكنيم:
1. در جستوجوى قائم: معرفى 1852 جلد كتاب پيرامون احوالات حضرت بقيةاللَّهالأعظم امام زمان(ع)، سيد مجيد پورطباطبائى، چاپ اول: قم، مسجد مقدس صاحبالزمان قم (جمكران)، 1370.
2. كتابنامه حضرت مهدى(ع): معرفى بيش از 2000 عنوان كتاب مستقل به زبانهاى مختلف، 2ج، علىاكبر مهدىپور، چاپ اول: قم، مؤسسه چاپ الهادى، 1375.
ادامهدارد
پىنوشتها :
1 . ترجمه نام كتاب چنين است: »پيمانههاى خوبيها، درباره فوايد دعا براى قائم(ع)«.
2 . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 53، ص 176، ح 7.
3 . همان، ج 8، ص 368.
4 . محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج1، ص371، ح5.
5 . مترجم اين كتاب سيد جواد مصطفوى و ناشر آن دفتر نشر فرهنگ اهلبيت(ع) است.
6 . ر.ك: مصنفات الشيخ المفيد، ج 7.
7 . ر.ك: همان، ج 3.
8 . ترجمه نام اين كتاب اين است: »شناساندن پيشوايان (نشانههاى) هدايت به مردمان«.
9 . ر.ك: كشف الغمة فى معرفة الأئمة، ج 1، مقدمه.
کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است
نوشته شده توسط محبان_مهدی
| لینک ثابت |
منوی اصلی
پیوندهای روزانه
آرشیو مطالب
پیوندها
مجمع وبلاگنویسان مذهبی
وبلاگ جامع با طراحی زیبا با موضوع ترویج مهدویت
هیئت منتظرین حضرت مهدی(عج)
مجمع وبلاگ نویسان مهدوی
وبلاگ جامع با طراحی زیبا با موضوع ترویج مهدویت
هیئت منتظرین حضرت مهدی(عج)
مجمع وبلاگ نویسان مهدوی
