على‏اكبر مهدى‏پور

نقد و بررسى چند حديث مشهور






امسال در حالى به استقبال يكهزار و يكصد و هفتادمين سالروز ميلاد مسعود »موعود كعبه« مى‏رويم كه آستان ملك پاسبان »مولود كعبه« مورد تهاجم شديد استكبار جهانى و ايادى داخلى آن قرار دارد و كهنسال‏ترين آكادمى علمى شيعيان سخت‏ترين روزهاى خود را در حيات علمى هزارساله پشت سر مى‏گذارد.
بسيار طبيعى است كه شيعيان شيفته و منتظران دلباخته منجى جهانى و مصلح آسمانى، در كوران حوادث خونبار و بحران جنايات مرگبار، بيش از هر مقطع ديگرى به ياد انتقام الهى، در انديشه منتقم جهانى و در انتظار بيرون آمدن آن دست انتقام خدايى از پشت پرده غيبت طولانى باشند.
باز هم بسيار طبيعى است كه در اين مقاطع حساس، يك سلسله ترديدها و شبهات حساب شده، از سوى تئورى‏پردازان و كارشناسان مغرض مسائل منطقه‏اى و دشمنان قسم خورده اسلام كه توسط دوستان ناآگاه نيز بزرگنمايى شده، اذهان جمعى را به خود مشغول سازد.
پيش از اين، در برخى از فصلنامه‏هاى فرهنگ مهدويت، مطالبى تحت عنوان »بررسى چند حديث شبهه‏ناك پيرامون آفتاب عالمتاب« به دوستداران فرهنگ مهدويت تقديم شده و شمارى از احاديث مشهور ولى بى‏پايه مورد بحث و انتقاد قرار گرفته، در اين نوشتار نيز به ابعاد ديگرى از اين مسأله مى‏پردازيم و يادآور مى‏شويم كه حق مطلب در چند صفحه ادا نمى‏شود و بحث كامل، تأليف كتاب مستقلى را طلب مى‏كند.
س
دست انتقام الهى در آستين غيبت
يكى از اسامى گرامى آن ويرانگر كاخهاى ظلم و استبداد و بازستاننده حقوق از دست رفته توده‏هاى مظلوم جهان، حضرت بقيةاللَّه ارواحنا فداه، »منتقم« است.
واژه منتقم در احاديث فراوانى به »دست انتقام الهى« اطلاق شده، كه به برخى از آنها در اينجا اشاره مى‏كنيم:
1. خداوند منان در شب معراج چهره درخشان امام زمان(ع) را چون خورشيدى فروزان به پيامبر عظيم‏الشأن اسلام ارايه داده فرمود:
يا محمد و عزّتى و جلالى، إنّه الحجّة الواجبة لأوليائى والمنتقم من أعدائى.1
اى محمد به عزت و جلالم سوگند كه او حجت واجب بر دوستان من، و منتقم از دشمنان من است.
2. نيز در شب معراج در همين‏باره فرمود:
و هذا القائم الّذى يحلّل حلالى و يحرّم حرامى و به أنتقم من أعدائى.2
اين ايستاده همان است كه حلال مرا حلال و حرام مرا حرام مى‏كند، من به وسيله او از دشمنانم انتقام مى‏گيرم.
3. روز عاشورا پس از هنگامه شهادت، فرشتگان به ضجّه درآمدند و عرضه داشتند: بار خدايا با حسين، برگزيده تو و فرزند پيامبرت چگونه رفتار كردند؟! خداوند شبح حضرت قائم(ع) را براى آنان نمودار ساخت و فرمود:
بهذا أنتقم له من ظالميه.3
با همين - ايستاده - انتقام حسين(ع) را از ستمگرانش مى‏گيرم.
4. حضرت موسى بن جعفر(ع) در تعقيبات نماز عصر عرضه مى‏داشت:
و أن تعجّل فرج المنتقم لك من أعداءك.4
و در فرج منتقم خود از دشمنانت تعجيل بفرما.
نوفلى - راوى حديث - به امام كاظم(ع) عرض كرد: اين دعا در حق چه كسى است؟ فرمود:
ذلك المهدىّ من آل محمّد(ص).5
اين دعا در حق حضرت مهدى از آل محمد(ع) مى‏باشد.
آنگاه به تفصيل از سيرت، صورت و نشانه‏هاى ظهورش سخن گفت.6
5. احمد بن اسحاق قمى7 به امام عسكرى(ع) در سامرا عرض كرد: امام بعد از شما كيست؟
امام(ع) برخاسته به اندرون رفت، فرزند دلبندش را كه حدوداً سه ساله بود و چهره‏اش چون ماه چهارده شبه مى‏درخشيد وارد مجلس كرد و خطاب به احمدبن اسحاق فرمود: اگر نبود كه تو در نزد خدا و حجج الهى عزيز و گرامى هستى، من فرزندم را به تو نشان نمى‏دادم.
احمد بن اسحاق از نشان امامت پرسيد، يك مرتبه آن نور ديده لبهاى نازكتر از گل‏اش را حركت داد و به عربى فصيح فرمود:
أنا بقيّةاللَّه فى أرضه، والمنتقم من أعدائه، فلا تطلب أثراً بعد عين.8
من تنها بازمانده الهى هستم، من دست انتقام الهى از دشمنان اويم، پس از مشاهده ديگر از نشانه مپرس.
در احاديث ياد شده، واژه »منتقم« به آن حضرت اطلاق شده است.
يكى ديگر از القاب گرامى حجت خدا »الثّائر« از ريشه »ثأر« مى‏باشد.
»ثأر« در لغت به معانى زير آمده:
1. خون مطالبه شده9 مقابل »طلّ« به معناى خون هدر رفته؛10
2. طلب خون؛11
3. خون.12
بر اين اساس »ثائر« به معناى خونخواه و طالب خون است.13
ولى خونخواهى كه تا انتقام خونش را نگيرد آرام نشود.14
»ثائر« يكى از القاب حضرت بقيةاللَّه، ارواحنا فداه، است، كه خداوند منان در شب معراج حضرت مهدى(ع) را با اين لقب به حبيبش معرفى نمود:
6. حضرت احديت جلّت عظمته، در شب معراج پس از بيان خلعت نورانى چهارده نور پاك، خطاب به خواجه لولاك فرمود:
يا محمد! آيا دوست دارى آنان را مشاهده كنى؟
حضرت ختمى مرتبت عرضه داشت: آرى، پروردگارا.
خطاب شد به طرف راست عرش بنگر.
چون نگريست، نور حضرت زهرا و ائمه هدى(ع) را در حال قيام و مشغول عبادت مشاهده نمود و حضرت مهدى در ميان آنان چون ستاره‏اى فروزان مى‏درخشيد.
يا محمد! هؤلاء الحجج، و هذا الثّائر من عترتك.15
اى محمد! اينها حجتهاى من هستند و اين »خونخواه« عترت تو مى‏باشد.
در اين حديث شريف خداوند ولىّ خودش را به عنوان »ثائر« يعنى منتقم و خونخواه عترت پيامبر معرفى نموده است.
در بسيارى از زيارات مأثور از پيشوايان معصوم از امام حسين(ع) »ثاراللَّه« تعبير شده، از جمله در فرازى از زيارت عاشورا16 مى‏خوانيم:
السلام عليك يا ثاراللَّه وابن ثاره.17
اگر معناى »ثار«: طلب خون يا خون طلب شده باشد، معناى اين فراز از زيارت عاشورإ؛ چنين مى‏شود:
سلام بر شما اى خون طلب شده الهى و پسر خون طلب شده الهى.
يعنى: خونخواه امام حسين و پدرش اميرالمؤمنين(ع) حضرت احديت است.
و اگر »ثار« به معناى خون باشد، معناى فراز ياد شده چنين مى‏شود:
سلام بر شما اى خون خدا و پسر خون خدا.
در اين صورت اضافه »ثار« به سوى لفظ جلاله از باب اضافه تشريفيه مى‏شود، همانند اضافه بسيارى از واژه‏ها به لفظ جلاله، يعنى همانگونه كه به كعبه: »بيت‏اللَّه«18، به حضرت عيسى: »روح اللَّه«، به حجرالاسود »يمين‏اللَّه«19، به امير مؤمنان: »حبل‏اللَّه«، و »عين‏اللَّه«، »جنب‏اللَّه« و »لسان‏اللَّه« مى‏گوييم20 به امام حسين(ع) نيز »ثاراللَّه« مى‏گوييم.
7. در فرازى از زيارت عاشورا مى‏خوانيم:
فأسأل اللَّه الذى أكرم مقامك، أن يكرمنى بك و أن يرزقنى طلب ثارك مع إمام منصور من آل محمد(ص).21
از خداوندى كه جايگاه ترا گرامى داشت، مسألت مى‏كنم كه به جهت تو مرا نيز گرامى بدارد و روزى كند كه خون ترا در محضر امام نصرت يافته از آل محمد(ع) مطالبه نمايم.
8. و در فراز ديگرى از آن مى‏خوانيم:
و أن يرزقنى طلب ثاركم مع إمام مهدى ظاهر ناطق بالحق منكم.22
مرا روزى كند كه در خدمت حضرت مهدى به حق ناطق، كه از شما خاندان ظهور خواهد كرد، خون شما را مطالبه نمايم.
9. در يك حديث طولانى امام صادق(ع) فضايل، مناقب و ويژگيهاى اصحاب خاص حضرت مهدى(ع) را مى‏شمارد، از جمله مى‏فرمايد:
شعارهم يا لثارات الحسين.23
شعار آنها »اى منتقمان خون امام حسين« است.
10. امام رضا(ع) در مورد 4000 فرشته‏اى كه از روز عاشوار در كنار قبر امام حسين(ع) منتظر ظهور منتقم آل محمد(ع) هستند، مى‏فرمايد:
شعار آنها: يا لثارات الحسين! است.24
يعنى: اى خونخواهان حسين(ع).25
يكى ديگر از اسامى حضرت بقيةاللَّه، ارواحنا فداه، »الموتور« است، چنانكه حضرت رسول اكرم(ص) فرمود:
و هو الطّريد الشّريد الموتور بأبيه وجده.26
»مؤتور« از ماده »وتر« به معانى زير آمده است:
1. خون؛27
2. فرد؛27
3. نقص؛29
4. صاحب خون و طلب كننده آن؛30
5. كسى كه خونى از او ريخته شده و خونش گرفته نشده؛31
6. جنايتى كه بر كسى وارد شده.32
به اولياى دم از اين جهت »مؤتور« گويند كه خون عزيزش ريخته شده، نقصى بر جمع او وارد شده، تنها گشته، خون عزيزش گرفته نشده، او طالب و منتقم خون عزيز خود مى‏باشد.
پس معناى فراز بالا چنين مى‏شود:
او رانده شده از وطن است كه خون پدر و نياكانش بر زمين مانده.
از اينجاست كه در دهها زيارت مأثور از پيشوايان معصوم به امام حسين(ع) نيز »الوتر الموتور« تعبير شده33 يعنى خون بر زمين مانده.
امام حسين(ع) »مؤتور« است (خون بر زمين مانده) و فرزند رشيدش حضرت بقيةاللَّه ارواحنا فداه نيز »الموتور بابيه وجده« يعنى صاحب خون و خونخواه پدر و نياكان بزرگوارش.
در اينجا اشاره به اين نكته خالى از فايده نيست كه خون در ميان مانده منحصر به سالار شهيدان نيست و صاحب خون تنها حضرت بقيةاللَّه نيست، بلكه همه امامان معصوم صاحب خون و همه خونهاى به ناحق ريخته شده در طول تاريخ، مورد مطالبه است:
11. امام صادق(ع) مى‏فرمايد:
ألا و بناتدرك ترة34 كلّ مؤمن.35
آگاه باشيد كه خون هر مؤمنى به وسيله ما گرفته مى‏شود.
12. و در زيارت مأثور از آن حضرت آمده است:
بكم يدرك اللَّه ترة كلّ مؤمن.36
خداوند به وسيله شما خون هر مؤمنى را مى‏گيرد.
13. و لذا در فرازى از دعاى ندبه37 مى‏خوانيم:
أين الطّالب بذحول الأنبياء و أبناء الأنبياء.38
كجاست خونخواه پيامبران و فرزندان پيامبران.
»ذحول« جمع »ذحل« به معناى طلب كيفر جنايت39 دقيقاً همانگونه كه بر مقتول واقع شده است.40
يعنى آن دست انتقام الهى هر جنايتى را كه بر يكى از پيامبران و يا پيامبرزادگان واقع شده، دقيقاً همانگونه كه انجام شده، از ستمگران انتقام مى‏گيرد.
14. و در فراز ديگرى آمده است:
أين الطّالب بدم المقتول بكربلا.41
كجاست طلب كننده خون شهيد كربلا؟.
15. در ذيل آيه شريفه: أذن للّذين يقاتلون بانّهم ظلموا.42 از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود:
اين آيه در حق قائم(ع) است كه در هنگامه ظهور، خون امام حسين(ع) را مطالبه مى‏كند و مى‏فرمايد:
نحن أولياء الدّم و طلاّب الترّة.43
ما اولياى دم و طلب كنندگان خون - عزيزانمان - هستيم.
در برخى از منابع به جاى »الترّة«، »الدّية« آمده،44 يعنى ما اولياى دم و طالبان ديه هستيم، و در يك مورد »الثرّة« آمده45 كه اشتباه است.
16. در ذيل آيه شريفه: و من قتل مظلوماً فقد جعلنا لوليّه سلطاناً46 روايت شده كه منظور از »مقتول« امام حسين(ع) و منظور از »ولىّ او« قائم(ع) است.47
در ادامه آيه شريفه آمده است: فلا يسرف فى‏القتل؛ كسى كه مظلومانه كشته شود براى ولىّ او سيطره قرار داديم، پس در كشتن اسراف نكند.
امام باقر(ع) فرمود:
الإسراف فى القتل أن يقتل غير قاتله.48
اسراف در قتل آن است كه به جز قاتل شخص ديگرى را بكشد.
17. مرحوم كلينى با سلسله اسنادش از سيف بن عميره، از اسحاق بن عمار49 در تفسير اسراف در اين آيه شريفه از امام كاظم(ع) روايت كرده كه فرمود:
نهى أن يقتل غير قاتله أو يمثد بالقاتل.50
خداوند نهى فرموده از اينكه جز قاتل شخص ديگرى را بكشد و يا قاتل را مثله كند.
آنچه در اين دو حديث شريف در تفسير واژه »اسراف« در آيه شريفه آمده، كاملاً منطقى و مطابق با ضوابط شرع و محكمات عقيدتى و فقهى ما است، ولى در مقابل حديث ديگرى در همين رابطه نقل شده كه با ضوابط فقه شيعه و محكمات اعتقادى ما سازگار نيست و احتياج به نقد و بررسى دارد و اينك متن حديث:
مرحوم كلينى، از على بن محمد (قتيبى)، از صالح (بن ابى حمّاد)، از حجال (عبداللَّه بن محمد اسدى)، از برخى از اصحابش(؟)، در تفسير آيه و من قتل مظلوماً فقد جعلنا لوليّه سلطاناً فلا يسرف فى‏القتل.51
از امام صادق(ع) روايت كرده كه فرمود:
نزل فى الحسين(ع)، لو قتل أهل الأرض به ما كان سرفا.52
در حق امام حسين(ع) نازل شده، كه اگر همه اهل زمين را در مقابل او بكشد اسراف نخواهد بود!!
در منابع فراوان اين حديث به نقل از مرحوم كلينى آمده است.53

بررسى حديث از نظر سند و محتوا
اين حديث عليرغم وقوع آن در كتاب شريف كافى قابل اعتماد و استناد نيست، كه در اينجا به‏طور فشرده به برخى از اشكالهاى سندى و محتوايى آن اشاره مى‏كنيم:

اما از نظر سند
1. مرحوم كلينى آن را از »على بن محمد بن قتيبه نيشابورى، شاگرد برجسته فضل بن شاذان نقل كرده، كه به تصريح آيت‏اللَّه خويى قدس‏سره وثاقتش ثابت نشده54 تنها »كشى« بر او اعتماد كرده، مرحوم »نجاشى« پس از ستايش فراوان از كشى فرموده: او به كثرت از ضعفا روايت مى‏كند.55
2. على بن محمد نيز آن را از »صالح بن ابى حماد« روايت كرده، كه نجاشى امر او را ملتبس دانسته56، ابن غضائرى او را تضعيف كرده57 و علامه درحق او توقف نموده است.58
3. صالح بن ابى حماد نيز آن را از »حجال« نقل كرده، و حجال در ميان سه نفر مشترك است، ولى در اينجا منظور »عبداللَّه بن محمدى اسدى« مى‏باشد.59
4. حجال بدون ترديد مورد اعتماد است60 جز اينكه ايشان از برخى از اصحاب نقل كرده و از او نام نبرده و خود از كسانى نيست كه مرسلاتش در حكم مسند باشد.61
5. علامه مجلسى نيز به ضعف سند روايت به صراحت داورى كرده است.62

اما از نظر محتوا
متن حديث نيز مشكلاتى دارد كه برخى از آنها اشاره مى‏كنيم:
1. اين حديث معارض است با حديث ديگرى كه مرحوم كلينى در تفسير همين آيه از امام كاظم(ع) روايت كرده كه فرمود:
منظور از اسراف كه خداوند از آن در اين آيه نهى فرموده آن است كه به جز قاتل، شخص ديگرى را بكشد و يا قاتل را مثله كند.63
2. اين حديث معارض است با حديث امام باقر(ع) در تفسير همان آيه كه فرمود:
اسراف در قتل آنست كه به جز قاتل شخص ديگرى را بكشد.64
3. اين حديث معارض است با حديث امام صادق(ع) در تفسير همين آيه كه فرمود:
اسراف در قتل آن است كه بيش از يك نفر در برابر يك نفر كشته شود.65
4. اين حديث معارض است با بيان ابن‏عباس، شاگرد برجسته حضرت على(ع) كه در تفسير همين آيه فرمود:
اسراف در قتل آن است كه جز قاتل، شخص ديگرى را بكشد.66
5. اين حديث معارض است با بيان سعيد بن جبير و ديگر ياران در تفسير آيه شريفه كه فرمودند:
اسراف در قتل آن است كه بيش از يك نفر در برابر يك تن كشته شود.47
6. اين حديث معارض است با اقوال مفسران بزرگى چون شيخ طوسى كه همان دو معنى رإ؛ در تفسير اين آيه نقل كرده‏اند.68
7. اين حديث مخالف است با وصيت امير مؤمنان(ع) كه در وصيت خود خطاب به فرزندان عبدالمطلب فرمود:
هرگز نبينم كه به بهانه كشته شدن من خون مسلمانها را بر زمين بريزيد، آگاه باشيد كه براى من جز قاتلم را نكشيد.69
8. اين حديث معارض است با مسلمات فقه جعفرى كه اگر بيش از يك نفر در قتل كسى شركت كنند، ولىّ دم مى‏تواند همه آنها را بكشد، به شرط اينكه ديه مازاد به يك تن را به اولياى دم بپردازد به اجماع طائفه اماميه،70 احاديث نيز در اين رابطه بسيار است.71
9. اين حديث مخالف است با اهتمام خاص اسلام بر رعايت دقيق آداب و احكام اسلامى، حتى در مورد قاتلان امام حسين(ع).
از امام صادق(ع) پرسيدند: آيا خوردن مال ناصبى جايز است؟ فرمود:
كسى كه به تو امانتى سپرده و از تو انتظار خير دارد، امانتش را به او برگردان، اگر چه قاتل امام حسين(ع) باشد.72
10. اين حديث معارض است با آيه شريفه: لاتزر وازرة وزراخرى كه در پنج سوره آمده است و ما ان‏شاءاللَّه در شماره ديگرى به تفصيل در اين زمينه سخن خواهيم گفت.
علامه مجلسى علاوه بر تصريح به ضعف سند حديث، به جهت ناسازگارى متن آن با محكمات عقيدتى ما به توجيه آن پرداخته مى‏فرمايد:
احتمال مى‏رود منظور از اسراف در اين آيه از نظر كثرت نباشد، بلكه منظور اين باشد كه اگر همه مردم روى زمين در قتل آن حضرت شركت كنند، يا به آن رضايت دهند، كشتن آنها اسراف نباشد.73
در اين رابطه نيز گفت و گو خواهيم داشت. ان‏شاءاللَّه

پى‏نوشتها :

1 . شيخ طوسى، الغيبة، ص148، ح109؛ فرات كوفى، تفسير فرات، ج1، ص75،
ح48؛ حموينى، فرائد السمطين، ج2، ص319؛ حر عاملى، اثبات الهداة، ج1، ص549؛
خاتون‏آبادى، كشف‏الحق، ص114، ح17.

2 . شيخ صدوق، كمال‏الدين، ج1، ص253، باب 23، ح2؛ علامه مجلسى، بحارالانوار، ج52،
ص379.

3 . شيخ طوسى، الأمالى، ص418، مجلس 14، ح89؛ مجلسى، بحارالانوار، ج45، ص221.

4 . شيخ طوسى، مصباح المتهجد، ص74، كتاب الصلاة، ح92.

5 . سيدابن طاووس، فلاح السائل، ص200، فصل 21.

6 . مجلسى، بحارالانوار، ج86، ص81.

7 . احمد بن اسحاق قمى، از اصحاب امام جواد و امام هادى و از خواص امام حسن عسكرى
[نجاشى، رجال، ص91] وكيل امام عسكرى در قم [بحرانى، تبصرة الولى، ص93] و به قدرى
عزيز در نزد آن حضرت بود كه به هنگام ولادت امام عصر(ع)، امام عسكرى(ع) به او نامه
نوشته، از تولد حجت الهى او را آگاه ساخته [صدوق، كمال‏الدين، ج2، ص434] و توفيق
تشرف به محضر كعبه مقصود را پيدا كرده [طوسى، الفهرست، ص70] پس از شهادت امام عسكرى
از سوى حضرت بقيةاللَّه بر وكالت خود پابرجا مانده [طبرى، دلائل الامامه، ص503]
مدتى در آوه اقامت كرده، سپس در قم رحل اقامت افكنده [تاريخ قم، ص219] به هنگام
عزيمت به قم در »حلوان« (سر پل ذهاب) رحلت كرده، در همانجا مدفون شده [كشى، رجال،
ص557؛ طبرسى، احتجاج، ج2، ص466؛ مامقانى، تفتيح المقال، ج5، ص301-309؛ ابطحى، تهذيب
المقال، ج3، ص433-480] و در وثاقت او توقيع صادر شده است. [شيخ طوسى، الغيبة،
ص417].

8 . شيخ صدوق، كمال‏الدين، ج2، ص384، باب 38، ح1.

9 . ابن‏فارس، معجم مقاييس اللغه، ج1، ص397.

10. ابوهلال، الفروق اللّغويه، ص253.

11. خليل، ترتيب العين، ص114.

12. طريحى، مجمع البحرين، ج2، ص234.

13. ابن اثير، النهاية، ج1، ص204.

14. ابن منظور، لسان العرب، ج2، ص77.

15. طوسى، الغيبة، ص148، ح109؛ ابن‏شاذان، مائة منقبه، ص65، منقبت 17؛ خوارزمى،
مقتل‏الحسين، ج1، ص147، فصل 6، ح23؛ حموينى، فرائدالسمطين، ج2، ص320، ح571؛ بحرانى،
غايةالمرام، ج7، ص88، ج7، ص88، ح27.

16. عليرغم برخى از افراد استاد نديده كه عنوان »علامه« را يدك مى‏كشند و در سند
زيارت عاشورا ترديد مى‏كنند، زيارت عاشورا سند بسيار قوى دارد، علاقمندان به كتاب
»شفاء الصدور« از ميرزا ابوالفضل تهرانى، ج1، ص30-78 و »اللّؤلؤ النّضيد« از شيخ
نصراللَّه شبسترى، ص9-71 مراجعه فرمايند.

17. شيخ طوسى، مصباح المتهجد، ص774.

18. سوره بقره(2) آيه 125؛ سوره حج (22) آيه 26.

19. ابن أثير، النهايه، ج5، ص300.

20. صدوق، التوحيد، ص165، ب22، ح2؛ تسترى، احقاق الحق، ج4، ص285؛ بحرانى،
غايةالمرام، ج4، ص8، ب42، ح3؛ قندوزى، ينابيع‏الموده، ج3، ص401، ب95، ح1.

21. ابن قولويه، كامل الزيارات، ص177، ب71، ح8.

22. شيخ طوسى، مصباح المتهجد، ص775.

23. علامه مجلسى، بحارالانوار، ج52، ص108.

24. شيخ صدوق، الأمالى، ص112، مجلس 27، ح5.

25. براى شرح واژه »لثارات الحسين« ر.ك: تهرانى، شفاء الصدور، ج1، ص227.

26. كلينى، الكافى، ج1، ص323، ب نص بر امام جواد، ح14؛ شيخ مفيد، الارشاد، ج2،
ص276؛ طبرسى، اعلام الورى، ج2، ص92.

27. ابن فارس، معجم مقاييس اللغه، ج6، ص84.

28. طريحى، مجمع‏البيان، ج3، ص508.

29. رازى، مختار الصحاح، ص707.

30. طريحى، همان، ص509.

31. ابن‏منظور، لسان العرب، ج15، ص205.

32. ابن‏اثير، النهايه، ج5، ص148.

33. علامه مجلسى، بحارالانوار، ج101، ص200؛ 223؛ 260؛ 291؛ 290؛ 337؛ 353؛ 360.

34. در مثال واوى معمولاً واو از اول آن حذف مى‏شود و به جاى آن تاء به آخر آن
افزوده مى‏شود، مانند »وعد« و »عدة«؛ »وثق« و »ثقة«، در اينجا نيز واو »وتر« افتاده
و تايى به آخر آن آمده »تره« گفته شده.

35. جاحظ، البيان والتبيين، ج2، ص50؛ ابن عبدربه، العقد الفريد، ج4، ص157.

36. كلينى، الكافى، ج4، ص576؛ طوسى، تهذيب الاحكام، ج6، ص55؛ صدوق، الفقيه، ج2،
ص359.

37. جمعى از بيمار دلان در سند دعاى ندبه نيز ابراز ترديد كرده‏اند، در اين رابطه
ر.ك: »با دعاى ندبه در پگاه جمعه« ص40-63، نشر موعود.

38. ابن‏المشهدى، المزار الكبير، ص579.

39. خليل، ترتيب العين، ص284.

40. ابن فارس، معجم مقاييس اللغه، ج2، ص370.

41. ابن‏المشهدى، همان.

42. سوره حج(22) آيه 39.

43. حر عاملى، اثبات الهداة، ج3، ص552؛ فيض، تفسير صافى، ج5، ص145؛ بحرانى، المحجه،
ص142؛ مجلسى، بحارالانوار، ج51، ص47.

44. على بن ابراهيم، تفسير قمى، ج2، ص85؛ بحرانى، تفسير البرهان، ح6، ص565.

45. طريحى، مجمع‏البحرين، ج3، ص234.

46. سوره اسراء(17) آيه 33.

47. عياشى، تفسير عياشى، ج3، ص50؛ حر عاملى، اثبات الهداة، ج3، ص552؛ بحرانى، تفسير
البرهان، ج6، ص87.

48. همان.

49. در اينجا منظور از اسحاق بن عمار، ساباطى فطحى نيست، بلكه به قرينه روايت سيف
بن عميره از او »اسحاق بن عمار بن حيان« است [ممقانى، تنقيح المقال، ج9، ص147] كه
از بزرگان اصحاب و مورد اعتماد است. [نجاشى، رجال، ص71، رقم 169].

50. كلينى، الكافى، ج7، ص371.

51. سوره اسراء (17) آيه 33.

52. كلينى، الكافى، ج8، ص212، ح364.

53. استرآبادى، تأويل الآيات، ج1، ص280؛ بحرانى، تفسير البرهان، ج6، ص85؛ همو،
حليةالأبرار، ج5، ص406؛ مشهدى، كنزالدقايق، ج7، ص403؛ فيض، تفسير صافى، ج4، ص408؛
حويزى، نورالثقلين، ج3، ص162.

54. خويى، معجم رجال الحديث، ج9، ص54.

55. نجاشى، رجال، ص372، رقم 1018.

56. نجاشى، رجال، ص198، رقم 526.

57. ابن الغضائرى، رجال، ص70، رقم 73.

58. علامه، رجال، ص230.

59. مدرس، ريحانة الادب، ج2، ص22.

60. نجاشى، رجال، ص226، رقم 595.

61. تعداد 18 تن از اصحاب ائمه را »اصحاب اجماع« دانسته‏اند و روايات آنها را تلقى
به قبول كرده‏اند و حجال از آنها نيست. [تسترى، قاموس الرجال، ج1، ص72].

62. مجلسى، مرآت العقول، ج26، ص238.

63. كلينى، الكافى، ج7، ص371.

64. عياشى، تفسير، ج3، ص50؛ حر عاملى، اثبات‏الهداة، ج3، ص552؛ بحرانى، تفسير
البرهان، ج6، ص87؛ همو، حلية الأبرار، ج5، ص405.

65. كلينى، الكافى، ج7، ص285.

66. ثعلبى، تفسير الكشف والبيان، ج6، ص97.

67. سيوطى، الدّر المنثور، ج4، ص181.

68. طوسى، التّبيان، ج6، ص476.

69. نهج‏البلاغه، بخش‏نامه‏ها، وصيت 47.

70. ابن زهره، غنيه، سلسلة الينابيع الفقهيه، ج24، ص244.

71. كلينى، كافى، ج7، ص283.

72. كلينى، كافى، ج8، ص245، ح448.

73. مجلسى، بحارالانوار، ج44، ص219.

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

 (کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

علي‌اكبر مهدي‌پور

يكهزار و يكصد و هفتاد سال‌ پيش‌ بنيانگذار حكومت‌ واحد جهاني‌، براساس‌ عدالت‌ و آزادي‌، ويرانگر كاخهاي‌ ظلم‌ و استبداد، منتقم‌ خون‌ مظلومان‌ در راستاي‌ تاريخ‌، منجي‌ بشريت‌، دست‌ نيرومند حضرت‌ احديت‌، اندكي‌ پس‌ از ولادت‌، در آستين‌ غيبت‌ فرو رفت‌، تا پس‌ از سپري‌ شدن‌ دوران‌ غيبت‌ كبري‌ ظهور كرده‌، خون‌ مظلومان‌ تاريخ‌ را از ستم‌پيشگان‌ خون‌آشام‌ بگيرد.
يكي‌ از صدها نام‌ نامي‌ و اسم‌ گرامي‌ آن‌ مصلح‌ آسماني‌ «منتقم‌» است‌، چنان‌كه‌ خداوند منان‌ جمال‌ عالم‌ آراي‌ آن‌ ستارة‌ فروزان‌ را در شب‌ معراج‌ به‌ خاتم‌ پيامبران‌ ارايه‌ نموده‌ و از آن‌ كعبة‌ مقصود و قبلة‌ موعود به‌ «منتقم‌» ياد كرده‌ است‌. 1
هفتمين‌ امام‌ نور نيز در تعقيبات‌ نماز عصر عرضه‌ مي‌داشت‌:
بار خدايا در فرج‌ منتقم‌ خود تعجيل‌ بفرما. 2
جان‌ جانها، محبوب‌ دلها، يوسف‌ زهرا(ع‌) نيز خطاب‌ به‌ احمد بن‌ اسحاق‌ فرمود:
من‌ تنها بازمانده‌ از حجج‌ الهي‌ و دست‌ انتقام‌ او از دشمنان‌ اويم‌. 3
در پگاه‌ هر جمعه‌ در «دعاي‌ ندبه‌» مي‌خوانيم‌:
كجاست‌ منتقم‌ خون‌ پيامبران‌ و فرزندان‌ پيامبران‌؟ 4
و در فراز ديگري‌ از آن‌ مي‌خوانيم‌:
كجاست‌ منتقم‌ خون‌ شهيد كربلا؟ 5
دلباختگان‌ سالار شايستگان‌، همه‌ روزه‌ در زيارت‌ عاشورا مي‌خوانند:
خداوندا! به‌ ما نيز روزي‌ كن‌ كه‌ در محضر مهدي‌ آل‌ محمد(ع‌) به‌ خونخواهي‌ خون‌ حسين‌ عزيزت‌ برخيزيم‌. 6
ولي‌ آنچه‌ كمتر مورد بررسي‌ قرار گرفته‌ اين‌ است‌ كه‌ چون‌ دست‌ نيرومند الهي‌ از آستين‌ غيبت‌ بيرون‌ آمد، انتقام‌ خون‌ سالار شهيدان‌ و ديگر مظلومان‌ تاريخ‌ را از چه‌ كسي‌ مي‌گيرد؟

انتقام‌ از كي‌؟ چرا و چگونه‌؟
در اينجا ظاهراً چهار احتمال‌ وجود دارد كه‌ هر كدام‌ نيازمند بررسي‌ و تحقيق‌ است‌:
الف‌) از فرزندان‌ آنها: در برخي‌ از روايات‌ آمده‌ است‌:
يقتل‌ والله ذراري‌ قتلة‌ الحسين‌ بفعال‌ آبائهم‌ .
به‌ خدا سوگند ذرية‌ قاتلان‌ حسين‌ را به‌ جهت‌ عمل‌ پدرانشان‌ مي‌كشد. 7
پذيرش‌ اين‌ حديث‌ مشكلات‌ فراوان‌ دارد، كه‌ به‌ برخي‌ از آنها در اينجا اشاره‌ مي‌كنيم‌:
1. اين‌ حديث‌ با آية‌ شريفة‌ قرآن‌ كه‌ مي‌فرمايد:
لا تزر وازرة‌ وزر أخري‌.
كسي‌ وزر و وبال‌ ديگري‌ را به‌ دوش‌ نمي‌كشد 8 .
مغاير است‌، اگر نياكان‌ آنها گناه‌ كرده‌اند، آنها چه‌ تقصيري‌ دارند؟
دهها حديث‌ صحيح‌ و معتبر داريم‌ كه‌ ائمه‌(ع‌) امر فرموده‌اند كه‌ احاديث‌ را به‌ قرآن‌ عرضه‌ كنيم‌، هر كدام‌ با آيات‌ قرآن‌ همخواني‌ نداشته‌ باشد، آن‌ را رد كنيم‌ و قبول‌ نكنيم‌. 9
2. قرآن‌ كريم‌ فرزند صلبي‌ حضرت‌ نوح‌ را به‌ جهت‌ همسو نبودن‌ رفتارش‌ از آن‌ حضرت‌ نفي‌ كرده‌ و به‌ صراحت‌ فرموده‌ است‌:
قال‌ يا نوح‌ إنّه‌ ليس‌ من‌ أهلك‌ إنّه‌ عمل‌ غير صالح‌... .
گفت‌: اي‌ نوح‌! او از خاندان‌ تو نيست‌، او عملي‌ است‌ ناشايست‌. 10
در مقابل‌ رسول‌ اكرم‌(ص‌) حضرت‌ سلمان‌ را از خاندان‌ خود بر شمرده‌، مدال‌ «سلمان‌ منّا أهل‌البيت‌» به‌ او ارزاني‌ داشته‌ 11 است‌ و مولاي‌ متقيان‌ امير مؤمنان‌(ع‌) محمد ابن‌ ابي‌بكر را فرزند خود خوانده‌، او را در كنار فرزندش‌ محمد حنفيه‌ جاي‌ داده‌، و او را مشمول‌ اين‌ بيان‌ درر بار خود قرار داده‌ است‌ كه‌:
إنّ المحامدة‌ تأبي‌ أن‌ يعصي‌ الله 12 .
محمّدها از اين‌ كه‌ خداوند معصيت‌ شود، امتناع‌ مي‌كنند. 13
3. هرگز كسي‌ نمي‌تواند ملتزم‌ شود كه‌ اولاد بني‌اميه‌ و ديگر دشمنان‌ قسم‌ خوردة‌ اهل‌بيت‌، صرفاً به‌ جهت‌ فرزند يزيد و معاويه‌ بودن‌ اهل‌ دوزخ‌ مي‌باشند، بلكه‌ برعكس‌ در مواردي‌ چون‌ محمد بن‌ ابي‌بكر ملتزم‌ هستيم‌ كه‌ اهل‌ بهشت‌ هستند. 14
4. فرزند بني‌اميه‌ بودن‌ از فرزند حرام‌ بودن‌ كه‌ بدتر نيست‌ و كسي‌ نمي‌تواند ملتزم‌ باشد كه‌ حرامزادگان‌ به‌ جرم‌ حرامزاده‌ بودن‌ اهل‌ دوزخ‌ هستند، بلكه‌ امام‌ رضا(ع‌) در مورد آنها مي‌فرمايد:
إنّ ولد الزّنا يستعمل‌، إن‌ عمل‌ خيراً جزي‌ به‌. 15
اولاد زنا آزموده‌ مي‌شوند، اگر عمل‌ نيكو داشته‌ باشند، پاداش‌ نيكو مي‌بينند.
ب‌) از پيروان‌ آنها: جاي‌ ترديد نيست‌ كه‌ هر پيروي‌ با پيشواي‌ خود محشور مي‌شود، چنانكه‌ قرآن‌ كريم‌ فرموده‌ است‌:
يوم‌ ندعو كلّ أناسٍ بإمامهم‌.
روزي‌ كه‌ هر كسي‌ را با پيشواي‌ خود مي‌خوانيم‌. 16
و از زبان‌ حضرت‌ ابراهيم‌(ع‌) نقل‌ كرده‌ كه‌ فرمود:
فمن‌ تبعني‌ فإنّه‌ منّي‌ .
هر كس‌ از من‌ پيروي‌ كند، از من‌ است‌. 17
و روايات‌ فراوان‌ داريم‌ كه‌ هر پيروي‌ با متبوع‌ خود محشور مي‌شود. 18
بر اين‌ اساس‌ پيروان‌ بني‌اميه‌ با آنها محشور خواهند شد و در روز رستاخيز با آنها خواهند بود و از آنها جدا نخواهند شد، ولي‌ اينكه‌ آيا اين‌ مقدار براي‌ قصاص‌ و انتقام‌ در اين‌ سراي‌ كافي‌ است‌ يا خير، احتياج‌ به‌ تحقيق‌ بيشتر دارد.
ج‌) از رضايتمندان‌ به‌ فعل‌ آنها: در مورد كساني‌ كه‌ معتقد به‌ راه‌ آنها و راضي‌ به‌ كردار آنها باشند، مسئله‌ حادتر است‌، زيرا قرآن‌ كريم‌ پي‌ كردن‌ ناقة‌ صالح‌ را به‌ همة‌ قوم‌ ثمود نسبت‌ داده‌ و فرمود:
فكذّبوه‌ فعقروها. 19
تكذيبش‌ كردند و شتر را پي‌ كردند.
در حالي‌ كه‌ يك‌ نفر آن‌ را پي‌ كرده‌ بود، ولي‌ چون‌ همگي‌ به‌ آن‌ رضايت‌ داده‌ بودند، آن‌ را به‌ همه‌ نسبت‌ داده‌ و همه‌ را مشمول‌ عذاب‌ الهي‌ قرار داد.
قرآن‌ كريم‌ در پاسخ‌ كساني‌ كه‌ از پيامبر اكرم‌ قرباني‌ مطالبه‌ مي‌كردند تا ايمان‌ بياورند، مي‌فرمايد:
... قل‌ قدجاءكم‌ رسل‌ من‌ قبلي‌ بالبينّات‌ و بالذي‌ قلتم‌ فلم‌ قتلتموهم‌ إن‌ كنتم‌ صادقين‌. 20
بگو پيش‌ از من‌ پيامبراني‌ يا معجزه‌ها و آنچه‌ اكنون‌ مي‌خواهيد آمده‌اند، اگر راست‌ مي‌گويد، چرا آنها را كشتيد؟
بين‌ اين‌ اشخاص‌ و قاتلان‌ آن‌ پيامبر 500 سال‌ فاصله‌ بود، ولي‌ چون‌ آنها به‌ قتل‌ او راضي‌ بودند، خداوند متعال‌ آنها را نيز جزو قاتلان‌ برشمرده‌ و فرمود: «چرا آنها را كشتيد». 21
روز پيروزي‌ سپاه‌ امير مؤمنان‌(ع‌) در جنگ‌ جمل‌، يكي‌ از اصحاب‌ گفت‌: «اي‌ كاش‌ برادرم‌ اينجا بود». حضرت‌ فرمود: «آيا خواست‌ برادرت‌ با ما بود؟» گفت‌: «آري‌». فرمود: «پس‌ او نيز با ما بوده‌ است‌». سپس‌ فرمود:
«در اين‌ پيكار با ما كساني‌ شركت‌ كرده‌اند كه‌ هنوز در صلب‌ پدران‌ و رحم‌ مادران‌ هستند... . 22
و در حديث‌ آمده‌ است‌ كه‌ اگر كسي‌ در مشرق‌ كشته‌ شود و در مغرب‌ كسي‌ به‌ آن‌ رضايت‌ دهد، در خون‌ او شريك‌ است‌. 23
و در مورد امام‌ حسين‌(ع‌)، به‌ويژه‌ آمده‌ است‌:
ألا و إنّ الراضين‌ بقتل‌ الحسين‌ شركاء قتله‌. 24
كساني‌ كه‌ به‌ كشته‌ شدن‌ امام‌ حسين‌ رضايت‌ بدهند در قتل‌ او شريك‌ هستند.
و لذا آمده‌ است‌ كه‌:
فيقتل‌ من‌ رضي‌ بقتله‌. 25
هر كس‌ را كه‌ راضي‌ به‌ قتل‌ او (حسين‌) باشد، مي‌كشد.
و در حديث‌ ديگر آمده‌ است‌:
چون‌ حضرت‌ بقية‌الله(ع‌) خارج‌ شود ذرية‌ قاتلان‌ امام‌ حسين‌(ع‌) را مي‌كشد؛ زيرا به‌ اعمال‌ پدرانشان‌ رضايت‌ مي‌دهند. 26
بنابراين‌، در مورد آن‌ عده‌ از فرزندان‌ يا پيروان‌ بني‌اميه‌، كه‌ به‌ اعمال‌ پدران‌ و نياكان‌ خود راضي‌ هستند، اگر بگوييم‌ كه‌ در اعمال‌ آنها شريك‌ هستند و روز قيامت‌ مورد بازخواست‌ و كيفر قرار خواهند گرفت‌، مانعي‌ ندارد؛ زيرا اين‌ بازخواست‌ و كيفر در مقابل‌ رضايت‌ آنهاست‌ كه‌ عمل‌ خود آنهاست‌، نه‌ در مقابل‌ اعمال‌ پدران‌ و نياكان‌ آنها.
پس‌ اين‌ كيفر و عذاب‌ در روز رستاخيز، به‌ جهت‌ فرزند يزيد بودن‌، يا منسوب‌ به‌ خاندان‌ بني‌اميه‌ بودن‌ نمي‌باشد، بلكه‌ در اثر رضايت‌ دادن‌ به‌ كردار آنهاست‌.
ولي‌ اينكه‌ آيا اين‌ مقدار موجب‌ قصاص‌ و انتقام‌ در دنيا نيز هست‌ يا خير، جاي‌ تأمل‌ دارد؛ زيرا در باب‌ حدود، قصاص‌ و ديات‌ چنين‌ موضوعي‌ پيش‌بيني‌ نشده‌ است‌، مگر اينكه‌ كسي‌ ادعاكند كه‌ اين‌ موضوع‌ از ويژگيهاي‌ حكومت‌ حضرت‌ بقية‌الله(ع‌) مي‌باشد، و اين‌ احتياج‌ به‌ اثبات‌ دارد.
د) از خود قاتلان‌: تنها احتمالي‌ كه‌ هيچ‌ مشكل‌ ندارد اين‌ است‌ كه‌ بگوييم‌ از خود قاتلان‌ انتقام‌ گرفته‌ مي‌شود؛ يعني‌ شخص‌ يزيد، شمر، سنان‌، ابن‌زياد و... آورده‌ مي‌شوند و انتقام‌ امام‌ حسين‌(ع‌) و ديگر شهيدان‌ و مظلومان‌ در طول‌ تاريخ‌ از ستمگران‌ و تجاوزگران‌ گرفته‌ مي‌شود.
اگر در تعبيرات‌ رسيده‌ از رسول‌ اكرم‌(ص‌)، امير مؤمنان‌(ع‌) و ديگر امامان‌ هدايت‌(ع‌) دقت‌ كنيم‌، به‌ روشني‌ مشاهده‌ مي‌كنيم‌ كه‌ در همين‌ معني‌ ظهور دارد.
وجود مقدس‌ اشرف‌ كاينات‌ در خطبة‌ بي‌نظير عيد سعيد غدير خم‌، تعبيرات‌ بسيار بلندي‌ در مورد حضرت‌ بقية‌الله، ارواحنا فداه‌، دارد، كه‌ به‌ چند فراز كوتاه‌ از آنها اشاره‌ مي‌كنيم‌:
1. القائم‌ المهدي‌ الّذي‌ يأخذ بحقّ الله و بكلّ حقّ هولنا.
آن‌ مهدي‌ قائم‌(ع‌) كه‌ حق‌ خدا و همة‌ حقوق‌ ما را باز مي‌ستاند.
2. ألا إنّه‌ المنتقم‌ من‌ الظّالمين‌.
آگاه‌ باشيد كه‌ او از ستم‌پيشگان‌ انتقام‌ مي‌گيرد.
3. ألا إنّه‌ مدرك‌ كلّ ثار لاولياء الله عزّوجلّ. 27
آگاه‌ باشيد كه‌ او انتقام‌ خون‌ همة‌ اولياي‌ الهي‌ را مي‌گيرد.
ظاهر اين‌ تعبيرها و احاديثي‌ كه‌ در شمارة‌ پيشين‌ تقديم‌ گرديد، اين‌ است‌ كه‌: هنگامي‌ كه‌ دست‌ انتقام‌ الهي‌ از آستين‌ غيبت‌ بيرون‌ آيد، خونهاي‌ بر زمين‌ مانده‌ را از خود قاتلان‌ مي‌گيرد.
و اين‌ حقيقت‌ در پرتو اعتقاد قطعي‌ ما به‌ «رجعت‌» جامة‌ عمل‌ مي‌پوشد.

هنگامة‌ رجعت‌
براساس‌ اعتقاد قطعي‌ ما، به‌ هنگام‌ ظهور موفور السّرور يوسف‌ زهرا، گروهي‌ از مؤمنان‌ خالص‌ و جمعي‌ از ملحدان‌ خالص‌ به‌ اين‌ جهان‌ برمي‌گردند، تا پيش‌ از هنگامة‌ رستاخيز، در دادگاه‌ عدل‌ مهدوي‌ به‌ پروندة‌ آنان‌ رسيدگي‌ شود.
اعتقاد به‌ رجعت‌ از ضروريات‌ عقيدتي‌ مذهب‌ شيعه‌ 28 ، مورد اتفاق‌ همة‌ شيعيان‌ در طول‌ قرون‌ و اعصار بوده‌ 29 آيات‌ فراواني‌ از قرآن‌ 30 و روايات‌ بي‌شماري‌ از پيشوايان‌ معصوم‌ در اين‌ رابطه‌ در مجامع‌ حديثي‌ آمده‌ است‌. 31
در احاديث‌ رجعت‌ تصريح‌ شده‌ كه‌ غاصبان‌ فدك‌، قتلة‌ كربلا و ديگر ستم‌پيشگاني‌ كه‌ حقوق‌ اهل‌ بيت‌(ع‌) را پايمال‌ كردند، شخصاً برمي‌گردند و به‌ كيفر اعمال‌ خود مي‌رسند. 32 و اينك‌ چند نمونه‌:
1. امام‌ صادق‌(ع‌) مي‌فرمايد:
إن‌ أوّل‌ من‌ يكرّ إلي‌ الدّنيا الحسين‌ بن‌ علي‌ و أصحابه‌، و يزيد بن‌ معاويه‌ و أصحابه‌، فيقتلهم‌ حذو القذّة‌ بالقذّة‌.
نخستين‌ كسي‌ كه‌ در هنگامة‌ رجعت‌ برمي‌گردد، امام‌ حسين‌ و يارانش‌ مي‌باشند، كه‌ همراه‌ يزيد و يارانش‌ برمي‌گردند، پس‌ آنها را مطابق‌ اعمالشان‌ به‌ كيفر مي‌رساند، همانند تطابق‌ پره‌هاي‌ تير با يكديگر. 33
2. خداوند منان‌ شهادت‌ و مصائب‌ امام‌ حسين‌(ع‌) را به‌ پيامبر اكرم‌(ص‌) خبر داد و او را آگاه‌ ساخت‌ كه‌ حسين‌اش‌ كشته‌ مي‌شود، ولي‌ بعداً به‌ دنيا برمي‌گردد و بر دشمنانش‌ پيروز مي‌شود و آنها را به‌ قتل‌ مي‌رساند، آنگاه‌ فرمانروايي‌ زمين‌ را به‌ او مي‌سپارد. 34
3. امير مؤمنان‌(ع‌) به‌ فرازهاي‌ حساس‌ از صحنة‌ تهاجم‌ سپاه‌ امام‌ حسين‌(ع‌) به‌ اردوي‌ يزيد در خطبة‌ «مخزون‌» اشاره‌ مي‌كند. 35
4. امام‌ باقر(ع‌) مي‌فرمايد: حضرت‌ حسين‌(ع‌) خروج‌ مي‌كند، انتقام‌ خون‌ خود و اصحابش‌ را مي‌گيرد، آنگاه‌ اميرالمؤمنين‌ علي‌ بن‌ ابي‌طالب‌(ع‌) خروج‌ مي‌كند. 36
اين‌ مضمون‌ را شيخ‌ طوسي‌ نيز از طريق‌ فضل‌ بن‌ شاذان‌ روايت‌ كرده‌ است‌. 37
5. امام‌ صادق‌(ع‌) از قول‌ اسماعيل‌ صادق‌ الوعد نقل‌ مي‌كند كه‌ به‌ درگاه‌ حضرت‌ احديت‌ عرضه‌ داشت‌:
إنّك‌ وعدت‌ الحسين‌، عليه‌السلام‌، أن‌ تكرّه‌ إلي‌ الدّنيا، حتّي‌ ينتقم‌ بنفسه‌ ممّن‌ فعل‌ ذلك‌ به‌.
خدايا! تو به‌ حسين‌ عزيزت‌ وعده‌ فرموده‌اي‌ كه‌ او را به‌ دنيا باز گرداني‌، تا شخصاً از كساني‌ كه‌ اين‌ جنايتها را در حق‌ او مرتكب‌ شده‌اند، انتقام‌ بگيرد. 38
6. امام‌ باقر(ع‌) مي‌فرمايد:
إنّ لعليّ(ع‌) إلي‌ الارض‌ كرّة‌ مع‌الحسين‌(ع‌) يقبل‌ برايته‌ حتّي‌ ينتقم‌ من‌ بني‌اميّة‌ و معاوية‌ و آل‌ معاوية‌.
علي‌(ع‌) در عهد امام‌ حسين‌(ع‌) رجعت‌ مي‌كند، با پرچم‌ هميشه‌ پيروزش‌ حمله‌ مي‌كند، از بني‌اميه‌، معاويه‌ و آل‌ معاويه‌ انتقام‌ مي‌گيرد. 39
7. امام‌ صادق‌(ع‌) در ضمن‌ حديث‌ مفصلي‌ مي‌فرمايد:
مامن‌ إمام‌ في‌ قرن‌ إلاّ و يكرّ معه‌ البرّ والفاجر في‌ دهره‌، حتّي‌ يديل‌ الله المؤمن‌ الكافر.
هيچ‌ امامي‌ در قرني‌ نبوده‌ جز اينكه‌ خوبان‌ و بدان‌ عصر او نيز به‌ همراه‌ او رجعت‌ مي‌كنند، پس‌ خداوند خوبان‌ را بر بدان‌ چيره‌ مي‌سازد. 40
از احاديث‌ هفتگانه‌اي‌ كه‌ به‌ عنوان‌ نمي‌ از يم‌ و اندكي‌ از بسيار احاديث‌ رجعت‌ در اينجا آورديم‌ به‌ روشني‌ معلوم‌ مي‌شود كه‌ در هنگامة‌ رجعت‌ شخص‌ ستمكاران‌ رجعت‌ مي‌كنند و انتقام‌ خاندان‌ عصمت‌ و طهارت‌ و ديگر مظلومان‌ تاريخ‌ از شخص‌ آنها گرفته‌ مي‌شود.
از اين‌ احاديث‌ استفاده‌ مي‌شود كه‌ انتقام‌ هر امامي‌ توسط‌ خود آن‌ امام‌ در عالم‌ رجعت‌ گرفته‌ مي‌شود. و اين‌ نكته‌اي‌ است‌ كه‌ بسياري‌ از احاديث‌ رجعت‌ بر آن‌ دلالت‌ مي‌كند.

پي‌نوشتها :

1 . شيخ‌ طوسي‌، الغيبة‌، ص‌148.

2 . همو، مصباح‌ المتهجد، ص‌74.

3 . شيخ‌ صدوق‌، كمال‌الدين‌، ج‌2، ص‌384.

4 . ابن‌ المشهدي‌، المزار الكبير، ص‌579.

5 . همان‌.

6 . شيخ‌ طوسي‌، مصباح‌ المتهجد، ص‌775.

7 . شيخ‌ صدوق‌، عيون‌الاخبار، ج‌1، ص‌273؛ ابن‌ قولويه‌، كامل‌ الزيارات‌، ص‌63؛
محدث‌ بحراني‌، تفسير البرهان‌، ج‌6، ص‌86؛ همو، حلية‌الابرار، ج‌5، ص‌404،
قندوزي‌، ينابيع‌ المودة‌، ج‌3، ص‌243.

8 . اين‌ آية‌ شريفه‌ در پنج‌ سوره‌ عيناً تكرار شده‌: سوره‌ انعام‌(6)، آيه‌ 164؛
سوره‌ إسراء(17)، آيه‌ 15؛ سوره‌ فاطر(35)، آيه‌ 18؛ سوره‌ زمر(39)، آيه‌ 7 و در
يك‌ مورد به‌ تعبير (ألاّتزر) از صحف‌ ابراهيم‌ نقل‌ شده‌ است‌. سورة‌ نجم‌(53)،
آيه‌ 38.

9 . علاّمه‌ مجلسي‌، بحارالانوار، ج‌2، ص‌245-242.

10. سورة‌ هود(11)، آيه‌ 46.

11. محدث‌ نوري‌، نفس‌ الرحمان‌، ص‌32.

12. منظور از «محمدها»: محمد حنيفه‌، محمد بن‌ ابي‌بكر، محمدبن‌ جعفر و محمدبن‌
ابي‌حذيفه‌ مي‌باشند. ر.ك‌: رجال‌ كشي‌، ص‌70.

13. مامقاني‌، تنقيح‌ المقال‌، ج‌3، ص‌111.

14. امام‌ رضا(ع‌) در حديثي‌ او را از شيعيان‌ حقيقي‌ و در رديف‌ سلمان‌ و ابوذر
ياد كرده‌ مي‌فرمايد: «شيعيان‌ امير مؤمنان‌ عبارتند از: حسن‌، حسين‌، سلمان‌،
ابوذر، مقداد، عمار و محمد بن‌ ابي‌بكر، كه‌ هرگز با فرمان‌ او مخالفت‌ نكردند.
مجلسي‌، بحارالانوار، ج‌22، ص‌330.

15. محمدبن‌ يعقوب‌ كليني‌، كافي‌، ج‌8، ص‌238.

16. سورة‌ اسراء(17)، آيه‌ 71.

17. سورة‌ ابراهيم‌(14)، آيه‌ 36.

18. علامه‌ مجلسي‌، همان‌، ج‌8، ص‌46.

19. سورة‌ هود(11)، آية‌ 65؛ شعراء(26)، آية‌ 157؛ شمس‌(91)، آية‌ 14.

20. سورة‌ آل‌ عمران‌(3)، آية‌ 183.

21. علامه‌ مجلسي‌، همان‌، ج‌9، ص‌192.

22. سيدرضي‌، نهج‌البلاغه‌، خطبة‌ 12.

23. علامه‌ مجلسي‌، همان‌، ج‌45، ص‌295.

24. همان‌، ج‌44، ص‌304.

25. قندوزي‌، ينابيع‌المودة‌، ج‌3، ص‌243.

26. علامه‌ مجلسي‌، همان‌، ج‌52، ص‌313.

27. شيخ‌ موسي‌ عباسي‌ زنجاني‌، مدينة‌ البلاغه‌، ج‌1، ص‌235-232. متن‌ كامل‌ خطبة‌
حضرت‌ رسول‌(ع‌) در روز عيد سعيد غدير، در كتاب‌ ارزشمند مدينة‌ البلاغه‌، (ج‌1،
ص‌248-213) آمده‌ است‌.

28. شيخ‌ حر عاملي‌، الاءيقاظ‌ من‌ الهجعة‌ في‌ إثبات‌ الرجعة‌، ص‌82.

29. شيخ‌ حر عاملي‌، انديشه‌هاي‌ كلامي‌ شيخ‌ مفيد، ص‌355.

30. در كتاب‌ «رجعت‌ يا دولت‌ كريمة‌ اهل‌ بيت‌» از محمد خادمي‌ شيرازي‌، هفتاد
آيه‌ از آيات‌ مربوط‌ به‌ رجعت‌ گرد آمده‌ است‌.

31. شيخ‌ حر عاملي‌ در كتاب‌ ارزشمند: «الاءيقاظ‌ من‌ الهجعة‌ في‌ إثبات‌ الرجعة‌»
520 حديث‌ پيرامون‌ رجعت‌ نقل‌ كرده‌ است‌.

32. ر.ك‌: طبرسي‌، إعلام‌ الوري‌، ج‌2، ص‌243؛ شيخ‌ صدوق‌، كمال‌ الدين‌، ج‌2،
ص‌377؛ طبري‌، دلائل‌ الاءمامة‌، ص‌455؛ بحراني‌، حلية‌الابرار، ج‌2، ص‌599؛ شيخ‌
صدوق‌، علل‌ الشرايع‌، ج‌2، ص‌580؛ بحراني‌، حلية‌ الابرار، ج‌2، ص‌605.

33. عياشي‌، تفسير، ج‌3، ص‌39؛ علاّمه‌ مجلسي‌، همان‌، ج‌53، ص‌76.

34. علي‌ بن‌ ابراهيم‌، تفسير قمي‌، ج‌2، ص‌297.

35. الحلي‌، مختصر البصائر، ص‌200.

36. همو، ص‌49.

37. شيخ‌ طوسي‌، الغيبة‌، ص‌479.

38. ابن‌ قولويه‌، كامل‌ الزيارات‌، ص‌65.

39. شيخ‌ حر عاملي‌، همان‌، ص‌263.

40. الحلي‌، همان‌، ص‌27.




 

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

(کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

نيمه شعبان در اذهان شيعيان و محبّان اهل بيت، عليهم‏السّلام، به عنوان روز ميلاد نجات بخش موعود معنا و مفهوم مى‏يابد. روز ميلاد بزرگ مردى كه انسانيت، ظهور او را به انتظار نشسته و عدالت براى پاى‏بوس قدمش لحظه‏شمارى مى‏كند.
نيمه شعبان اگر چه شرافتش را وامدار مولود خجسته‏اى است كه در اين روز زمين را با قدوم خويش متبرّك ساخته است، امّا همه عظمت آن در اين خلاصه نشده و در تقويم عبادى اهل ايمان نيز از جايگاه و مرتبه والايى برخوردار است.
در رواياتى كه از طريق شيعه و اهل سنّت نقل شده فضيلتهاى بسيارى براى عبادت و راز نياز در شب و روز خجسته نيمه شعبان بر شمرده شده است و اين خود تمثيل زيبايى است از اين موضوع كه براى رسيدن به صبح وصال موعود بايد شب وصل با خدا را پشت سرگذاشت، و تا زمانى كه منتظر، عمر خويش را در طريق كسب صلاح طى نكند نمى‏تواند شاهد ظهور مصلح موعود باشد.
با توجه به اهميّت فراوانى كه روايات به شب نيمه شعبان داده شده و حتّى آن را هم پايه شب قدر شمرده‏اند، در اين مجال برخى از روايتهايى را كه در بيان مقام و منزلت اين شب روحانى وارد شده‏اند مورد بررسى قرار مى‏دهيم. باشد تا خداوند ما را به عظمت اين شب مقدس واقف گرداند و توفيق بهره‏بردارى از بركات آن را عطا فرمايد:
از پيامبر گرامى اسلام، صلّى‏اللّه‏عليه‏وآله، در اين زمينه روايتهاى بسيارى نقل شده كه يكى از آنها به اين شرح است:
شب نيمه شعبان در خواب بودم كه جبرييل به بالين من آمد و گفت: اى محمد!چگونه در اين شب خوابيده‏اى؟ پرسيدم: اى جبرييل! مگر امشب چه شبى است؟ گفت: شب نيمه شعبان است. برخيز اى محمّد! پس مرا از جايم بلند كرد و به سوى بقيع برد، در آن حال گفت: سرت را بلند كن! امشب درهاى آسمان گشوده مى‏شوند، درهاى رحمت باز مى‏گردند و همه درهاى خوشنودى، آمرزش، بخشش، بازگشت، روزى، نيكى و بخشايش نيز گشوده مى‏شوند. خداوند در اين شب به تعداد موها و پشمهاى چهارپايان [بندگانش را از آتش جهنم] آزاد مى‏كند. امشب خداوند زمانهاى مرگ را ثبت و روزيهاى يك سال را تقسيم مى‏كند و همه آنچه را كه در طول سال واقع مى‏شود نازل مى‏سازد. اى محمد! هر كس امشب را با منزّه داشتن خداوند (تسبيح)، ذكر يگانگى او (تهليل)، ياد بزرگى او (تكبير)، راز و نياز با او (دعا)، نماز، خواندن قرآن، نمازهاى مستحب (تطوع) و آمرزش خواهى (استغفار) صبح كند، بهشت جايگاه و منزل او خواهد بود و خداوند همه آنچه را كه پيش از اين انجام داده و يا بعد از اين انجام مى‏دهد، خواهد بخشيد...1
يكى از همسران پيامبر اكرم، صلّى‏اللّه‏عليه‏وآله، حالات ايشان را در شب نيمه شعبان چنين بيان مى‏كند:
در يكى از شبها كه پيامبر خدا، صلّى‏اللّه‏عليه‏وآله، در نزد من بود ناگهان متوجه شدم كه ايشان بستر خود را ترك كرده است، غيرت خاص زنانه به سراغ من آمد و به گمان اينكه حضرت نزد يكى ديگر از همسران خود رفته است به جستجوى ايشان پرداختم، امّا بناگاه ديدم كه حضرتش مانند جامه‏اى كه بر زمين افتاده باشد به سجده رفته و چنين راز و نياز مى‏كند:
»أصبحت إليك فقيراً خائفاً مستجيراً فلا تبدّل اسمى و لاتغيِّر جسمى و لاتجهد بلائى و اغفرلى«.
به سوى تو آمدم در حالى كه تهيدست، ترسان و پناه جويم، پس نام برمگردان، جسم مرا تغيير مده، گرفتاريم را افزون مساز و از من در گذر.
آنگاه سر خود را بلند كرد و بار ديگر به سجده رفت و در آن حال شنيدم كه مى‏فرمود:
»سجد لك سوادى و خيالى و امن بك فؤادى هذه يداى بما جنيت على نفسى يا عظيم ترجى لكلّ عظيم إغفرلى ذنبى العظيم فإنّه لايغفر العظيم إلّا العظيم«
سراپاى وجودم براى تو سجده كرده و قلبم به تو ايمان آورده است; اين دو دست من با همه جنايتى كه برخود روا داشته‏ام، پس از بزرگى كه براى هر كار بزرگى اميدها به سوى تو است; از گناهان بزرگ من درگذر، جرا كه از گناهان بزرگ در نمى‏گذرد مگر پروردگان بزرگ.
بعد از اداى اين كلمات سر خود را بلند كرده و براى سومين بار به سجده رفت و اين جملات را بر زبان جارى ساخت:
»أعوذ برضاك من سخطك و أعوذ بمعافاتك من عقوبتك و أعوذ بك منك أنت كما اثنيت على نفسك و فوق ما يقول القائلون«.
از خشم تو به خوشنوديت پناه مى‏برم، از كيفر تو به بخشش تو پناهنده مى‏شود و از تو به سوى خودت پناه مى‏جويم، تو همان گونه‏اى كه خود توصيف كرده‏اى و بالاتر از آنى كه گويندگان مى‏گويند.
لحظاتى ديگر سر از سجده برداشت و دوباره به سجده رفت و در حالى كه مى‏فرمود:
الّلهمّ إنّى أعوذ بنور وجهك الذى أشرقت له السموات و الأرض و قشّعت به الظلمات و صلح به أمر الأوّلين و الآخرين أن يحلّ علىّ غضبك أو ينزّل علىّ سخطك أعوذ بك من زوال نعمتك و فجاة نقمتك و تحويل عافيتك و جميع سخطك، لك العتبى فى استطعت و لاحول و لاقوة إلّا بك«.
خدايا به نور وجه تو كه آسمانها و زمين از آن روشن شده، تاريكيها با آن از بين رفته و كار پيشينيان و آيندگان با آن اصلاح شده است پناه مى‏برم، از اينكه به خشم تو گرفتار شوم و يا دشمنى تو بر من نازل شود. پناه مى‏برم به تو از زوال نعمتت، نزول ناگهانى عذابت، دگرگونى سلامتى‏ات و همه آنچه كه خشم تو را در پى دارد. خوشنودى نسبت به آنچه من در توان دارم از آن توست و هيچ حركت و نيروى نيست مگر به سبب تو.
چون اين حال را از پيامبر ديدم او را رها كردم و شتابان به طرف خانه حركت كرد. نفس‏نفس زنان به خانه رسيدم. وقتى پيامبر صلّى‏اللّه‏عليه‏وآله، به خانه برگشتند و حال مرا ديدند گفتند: چه شده است كه اينچنين به نفس‏نفس افتاده‏اى؟
گفتم: اى رسول خدا من به دنبال شما آمده بودم، پس فرمود:
آيا مى‏دانى امشب چه شبى است؟! امشب شب نيمه سعبان است. در اين شب اعمال ثبت مى‏گردند، روزيها قسمت مى‏شوند، زمانهاى مرگ نوشته مى‏شوند و خدواند تعالى همه را مى‏بخشد مگر آنكه به خدا شرك ورزيده يا به قمار نشسته است. يا قطع رحم كرده يا برخوردن شراب مداومت ورزيده يا بر انجام گناه اصرار ورزيده است...2
پرسشى كه با مطالعه روايتهاى بالا به ذهن خطور مى‏كند اين است كه چرا با اينكه در بسيارى از روايات تصريح شده كه تعيين زمان مرگ مردمان و تقسيم روزى آنها در شب قدر و در ماه مبارك رمضان صورت مى‏گيرد، در دو روايت ياد شده شب نيمه شعبان به عنوان زمان تقدير امور مزبور ذكر شده است؟
مرحوم سيّد بن طاووس (م 664 ق.) در پاسخ پرسش ياد شده مى‏گويد:
شايد مراد روايات مزبور اين باشد كه تعيين زمان مرگ و تقسيم‏روزى به صورتى كه احتمال محو و اثبات آن وجود دارد، در شب نيمه شعبان صورت مى‏گيرد، اما تعيين حتمى زمان مرگ و يا تقسيم حتمى روزيها در شب قدر انجام مى‏شود. و شايد مراد آنها اين باشد كه در شب نيمه شعبان امور مزبور در لوح محفوظ تعيين و تقسيم مى‏شوند، ولى تعيين و تقسيم آنها در ميان بندگان در شب قدر واقع مى‏شود. اين احتمال هم وجود دارد كه تعيين و تقسيم امور ياد شده در شب قدر و شب نيمه شعبان صورت گيرد، به اين معنا كه در شب نيمه شعبان وعده به تعيين و تقسيم امور مزبور در شب قدر داده مى‏شود. به عبارت ديگر امورى كه در شب قدر تعيين و تقسيم مى‏گردند، در شب نيمه شعبان به آنها وعده داده مى‏شود. همچنان كه اگر پادشاهى در شب نيمه شعبان به شخصى وعده دهد كه در شب قدر مالى را به او مى‏بخشد، در مورد هر دو شب اين تعبير صحيح خواهد بود كه بگوييم مال در آن شب از آن حضرت چنين بخشيده شده است3
كميل بن زياد از ياران امام على، عليه‏السّلام، چنين روايت مى‏كند كه:
در مسجد بصره در نزد مولايم اميرالمؤمنين نشسته بودم و گروهى از ياران آن حضرت نيز حضور داشتند، در اين ميان يكى از ايشان پرسيد: معناى اين سخن خداوند كه: »فيها يفرق كل أمر حكيم)4 ; در آن شب هر امرى با حكمت معين و ممتاز مى‏گردد، چيست؟ حضرت فرمودند:
»قسم به كسى كه جان على در دست او همه امور نيك و بدى كه بر بندگان جارى مى‏شود، از شب نيمه شعبان تا پايان سال، در اين شب تقسيم مى‏شود. هيچ بنده‏اى نيست كه اين شب را احياء دارد و در آن دعاى خصر بخواند، مگر آنكه دعاى او اجابت شود.« پس از آنكه امام از ما جدا شد، شبانه به مزلش رفتم. امام پرسيد: چه شده است اى كميل؟ گفتم اى اميرمؤمنان آمده‏ام تا دعاى خصر را به من بياموزى، فرمود:
بنشين اى كميل! هنگامى كه اين دعا را حفظ كردى خدا را در هر شب جمعه، يا در هر ماه يك شب، يا يك بار در سال يا حداقل يك بار در طول عمرت، با آن بخوان، كه خدا تو را يارى و كفايت مى‏كند و تو را روزى مى‏دهد، و از آمرزش او برخوردار مى‏شوى، اى كميل! به خاطر زمان طولانى كه تو با ما همراه بوده‏اى بر ما لازم است كه درخواست تو را به بهترين شكل پاسخ دهيم، آنگاه دعا را چنين انشاء فرمود...5
شايان ذكر است كه اين دعا همان دعايى است كه امروزه آن را با نام »دعاى كميل« مى‏شناسيم.
اميرمؤمنان على، عليه‏السّلام، در روايتى ديگر در فضيلت شب نيمه شعبان چنين مى‏گويد:
در شگفتم از كسى كه چهار شب از سال را به بيهودگى بگذراند: شب عيد فطر، شب عيد قربان، شب نيمه شعبان و اولين شب از ماه رجب...6
از امام صادق، عليه‏السّلام، روايت شده كه پدر بزرگوارشان در پاسخ كسى كه از فضيلت شب نيمه شعبان از ايشان پرسيده بود فرمودند:
اين شب برترين شبها بعد از شب قدر است، خداوند در اين شب فضلش را بر بندگان جارى مى‏سازد و از منّت خويش گناهان آنان را مى‏بخشد، پس تلاش كنيد كه در اين شب به خدا نزديك شويد. همانا اين شب، شبى است كه خداوند به وجود خود سوگند ياد كرده كه در آن درخواست كننده‏اى را، مادام كه درخواست گناه نداشته باشد، از درگاه خود نراند. اين شب، شبى است كه خداوند آن را براى ما خاندان قرار داده است، همچنان كه شب قدر را براى پيامبر ما، صلّى‏اللّه‏عليه‏وآله، قرار داده است. پس بر دعا و ثناى بر خداوند تعالى بكوشيد، كه هر كس در اين شب صدمرتبه خداوند را تسبيح گويد، صد مرتبه حمدش را بر زبان جارى سازد، صد مرتبه زبان به تكبيرش گشايد و صد مرتبه ذكر يگانگى (لا اله الا اللّه) او را به زبان آورد، خداوند از سر فضل و احسانى كه بر بندگانش دارد، همه گناهانى را كه او انجام داده بيامرزد و درخواستهاى دنيوى و اخروى او را برآورده سازد، چه درخواستهايى كه بر خداوند اظهار كرده و چه درخواستهايى كه اظهار نكرده و خداوند با علم خود بر آنها واقف است...7
آنچه ذكر شد بخشى از روايات فراوانى است كه در فضيلت شب و روز نيمه شعبان وارد شده‏اند8 ، امّا بايد دانست شرافت اين شب خجسته، علاوه بر همه آنچه كه بيان شد، به اعتبار مولود مباركى است كه در اين شب قدم به عرصه خاك نهاده است. وجود مقدسى كه سالها پيش از تولدش مژده ميلاد او به مسلمانان داده شده بود و شايد همه عظمت اين شب و تكريم و بزرگداشتى كه در كلمات معصومان، عليهم‏السّلام، از آن شده است به خاطر وجود همين مولود مبارك باشد. چنانكه بزرگانى چون سيّد بن طاووس به اين موضوع اشاره كرده و بر همگان لازم دانسته‏اند كه در اين شب خداى خويش را به سبب منّت بزرگى كه با ميلاد امام عصر، عليه‏السّلام، بر آنها نهاده سپاس گويند و تا آنجا كه توان دارند شكر اين نعمت الهى را به جاى آورند9.
در يكى از دعاهايى كه در شب نيمه شعبان وارد شده است چنين ميخوانيم:
اللّهم بحقّ ليلتنا هذه و مولودها و حجّتك و موعودها الّتى قرنتَ إلى فضلها فضلاً فتمّت كلمتك صدقاً و عدلاً لامبدلّ لكلماتك...10
بار خدايا تو را مى‏خوانيم به حق اين شب و مولود آن، و به حق حجّتت و موعود اين شب، كه فضيلتى ديگر بر فضيلت آن افزودى و سخن تو از روى راستى و عدالت به حدّ كمال رسيده و هيچ كس را ياراى تبديل و تغيير سخنان تو نيست.
مطابق روايتهاى بسيارى كه شيعه و اهل سنت آنها را نقل كرده‏اند ميلاد خجسته امام عصر، عليه‏السّلام، در شب نيمه شعبان سال 255 ق. واقع شده و باعث مزيد فضيلت اين شب مبارك گشته است11.
اميدواريم كه خداوند به بركت مولود با عظمت شب نيمه شعبان به همه ما توفيق درك فضيلت‏هاى اين شب خجسته را عطا فرمايد و همه ما را از زمره ياوران و خدمتگزاران مولود اين شب قرار دهد.

پى‏نوشتها :

1 . ابن طاووس، على بن موسى، أقبال الأعمال، ص 212; المجلسى، محمد باقر،
بحارالانوار، ج98، ص413.

2 . ابن طاووس، على بن موسى، همان، صص216-217.

3 . همان، ص214.

4 . سوره دخان (44) آيه 4. لازم به توضيح است كه غالب مفسران آيه ياد شده را ناظر
به شب قدر دانسته‏اند. ر.ك: الطباطبايى، سيد محمد حسين، تفسير الميزان، ج18، ص130.

5 . ابن طاووس، على بن موسى، همان، ص220.

6 . المجلسى، محمد باقر، همان، ج94 ص87، ح12.

7 . ابن طاووس، على بن موسى، همان، ص209; المجلسى، محمد باقر، همان، ج94، ص85، ح5;
الصدوق، محمد بن على بن الحسين، همان ج2، ص424، ح1.

8 . براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر.ك: ابن طاووس، على بن موسى، همان، صص207-237;
المجلسى، محمد باقر، همان.

9 . ابن طاووس، على بن موسى، همان، ص218.

10. همان، ص219.

11. ر.ك: الكلينى، محمد بن يعقوب، الكافى، ج1، ص514، الصدوق، محمد بن على بن
الحسين، كمال الدين و تمام النعمة، ج2، ص432; شبراوى، عبداللّه بن محمد، الأتّحاف
بحبّ الأشراف، ص179; ابن صبّاغ المالكى، نورالدين على بن محمد، الفصول المهمّة فى
معرفة الأئمّة، ص310.

 

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

 (کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

اشاره:
اين صفحه اختصاص به طرح پرسشها، شبهات و مسائلى دارد كه براى شما عزيزان مطرح شده و يا در محيط خانواده، مدرسه يا محل كار شما از آنها صحبت به ميان آمده است. چه در موضوع مهدويت و چه در ساير زمينه‏هاى اعتقادى و اخلاقى.
پس، دست به كار شويد و از همين حالا پرسشهاى خود را با ما در ميان بگذاريد. ما هم سعى مى‏كنيم، پاسخهاى مناسبى به آنها بدهيم.

خواننده خوب موعود، برادر عزيز آقاى رحمت‏اللَّه حصارى از كرمان پرسيده‏اند:
در بسيارى از مقاله‏ها و كتابهايى كه در زمينه وظايف منتظران نوشته شده‏اند، صحبت از اين شده كه ما بايد در زندگى خود آن‏گونه سخن بگوييم و رفتار كنيم كه امام مهدى(ع) مى‏پسندند و يا زندگى خود را آن‏گونه سامان دهيم كه آن حضرت مى‏خواهند. حال پرسش اين است كه: از كجا مى‏توان فهميد كه امام زمان(ع) از ما چه مى‏خواهند و چه كارى را مى‏پسندند؟
در پاسخ اين سؤال خوب است كه دو نكته را يادآور شويم:
1. امام زمان(ع) ادامه دهنده راه پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) است:
از آنجا كه به اعتقاد ما همه امامان معصوم(ع) مفسران كتاب خدا و بيان‏كنندگان سنت رسول خدا(ص) هستند، رضايت و خشنودى امام زمان(ع) در چيزى جز آنچه كه در كتاب خدا آمده يا در كلمات رسول خدا(ص) و ديگر امامان معصوم(ع) به آن اشاره شده نيست. به بيان ديگر اگر كسى به همه تكاليف و وظايفى كه در قرآن و روايات معصومين(ع) به آنها امر شده عمل كند و از همه محرمات و گناهانى كه در اين دو منبع الهى از آنها نهى شده، دورى جويد خواهد توانست كه رضايت امام عصر(ع) را چنان‏كه بايد و شايد به دست آورد.
2. امام زمان(ع) به عوامل خرسندى و ناخرسندى خود اشاره كرده‏اند:
در احاديث، زيارتها و دعاهايى كه در طول دوران غيبت صغرا و پس از آن به صورت توقيع و يا به صورتهاى ديگر از امام مهدى(ع) براى ما به يادگار مانده است به صراحت تمام آنچه كه موجب خرسندى يا ناخرسندى آن حضرت مى‏گردد بيان شده و چگونه عمل كردن، چگونه سخن گفتن و چگونه انديشيدن به ما آموخته شده است. از اين رو با مراجعه به مجموعه ارزشمند يادگارهاى آن حضرت و تأمل و تدبر در آنها مى‏توان به راحتى هدايت را از گمراهى و صراط مستقيم را از كژراهه‏ها باز شناخت1.
براى روشن‏تر شدن موضوع، خوب است كه نگاهى داشته باشيم به يكى از اين يادگارهاى گرانقدر امام عصر(ع)؛ يعنى دعاى معروفى كه با جمله »أللّهمّ ارزقنا توفيق الطاعة...« شروع مى‏شود و در اوايل مفاتيح‏الجنان نيز آمده است.
در اين دعاى كوتاه و مختصر، امام مهدى(ع) همه آنچه را كه شايسته است ما خود را بدانها آراسته يا از آنها پيراسته سازيم در قالب درخواست از خدا بيان كرده و به صورت غير مستقيم به ما فهمانده‏اند كه به عنوان حجت خدا، چه انتظارى از ما دارند و چگونه شيعه‏اى را براى خود مى‏پسندند.
با هم قسمتهايى ازاين دعا را مى‏خوانيم:
بار خدايا! توفيق فرمانبردارى، دورى از گناهان، درستى و پاكى نيت و شناخت حرامها را، روزى ما فرماى. و ما را به راهنمايى و پايدارى گرامى دار و زبان ما را در درست‏گويى و گفتار حكيمانه استوار ساز و دل ما را از دانش و معرفت سرشار كن و درون ما را از حرام و مال شبهه ناك پاكيزه گردان و دست ما را از ستمگرى و دزدى بازدار و چشم ما را از فجور و خيانت بپوشان و گوش ما را از شنيدن سخن بيهوده و غيبت بربند و... .
در ادامه اين دعا، امام عصر(ع) صفات و ويژگيهايى را كه شايسته عالمان، دانش‏پژوهان، پيران، جوانان، زنان، توانگران، تنگدستان، جنگ‏جويان، حكمرانان و... است برمى‏شمارند و از خداوند مى‏خواهند كه به هر يك از اين گروهها و اقشار اجتماعى صفات و ويژگيهايى را كه شايسته آنهاست عطا فرمايد.
بياييد يك‏بار اين دعا را با ديد كسى كه مى‏خواهد بداند امامش از او چه انتظارى دارد مرور كنيد تا ببيند آيا مى‏توانيد با استفاده از اين دعا بفهميد كه امام عصر(ع) به طور خاص از شما چه توقع و انتظارى دارند؟!

پى‏نوشت:

1 . براى مطالعه سخنان امام عصر(ع) ر.ك: محمد خادمى شيرازى، مجموعه
سخنان، توقيعات و ادعيه حضرت بقيةاللَّه؛ جواد قيومى اصفهانى، صحيفة المهدى(ع)؛ سيد
مرتضى مجتهدى، صحيفه مهديه؛ الشيخ محمد الغروى، المختار من كلمات الإمام المهدى،
3ج.

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

 (کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

نوشته شده در تاريخ : 2004-09-18 (863 بازديد)

على صدرايى خويى

 


ملا احمد نراقى و پدرش ملا مهدى نراقى را از متفكران بزرگ شيعه در سده دوازدهم و سيزدهم هجرى مى‏شمارند.
براى پاسداشت خدمات علمى اين دو دانشمند فرزانه، كنگره‏اى در اوايل خرداد ماه 1381ش. در شهرهاى قم، كاشان و نراق برگزار گرديد. از آثار پر بركت اين كنگره انتشار تعدادى از آثار علمى اين بزرگان بود كه از جمله آنها كتاب ارزشمند مسايل و رسايل ملا احمد نراقى است.
در اين كتاب سؤالهايى كه از محضر نراقى، پرسيده شده و او به آنها پاسخ داده، توسط شاگرد نراقى جمع‏آورى شده است.
اين كتاب در سه جلد منتشر شده، كه دو جلد اول مشتمل بر سؤال و جوابهاى فقهى و جلد سوم شامل سؤال و جوابهاى اعتقادى و متفرقه است.
در اين جلد مسايل مهمى كه در آن عصر مورد توجه مسلمانان و شيعيان بوده از نراقى سؤال شد و او با توجه به احاطه قابل توجهى كه در علوم اسلامى داشته، جوابهاى دقيق، علمى و روشنگرانه به سؤالات طرح شده داده است.
از جمله اين سؤالات دو سؤال درباره امام زمان(ع) است. در اين دو سؤال درباره جواز يا حرمت ذكر نام امام زمان(ع) در عصر غيبت و هم‏چنين افضليت امام زمان(ع) بر ديگر ائمه(ع)، از نراقى پرسش شده، و نراقى با استناد به آيات و روايات، به اين سؤالات پاسخ داده است.
در اينجا يكى از اين دو سؤال مذكور را، كه امروزه نيز مورد توجه و سؤال مؤمنان و شيعيان است، از كتاب مسايل و رسايل، استخراج و بدون هيچ‏گونه تصرفى تقديم ارباب معرفت مى‏داريم.
ناگفته پيداست كه ما در اين باره مديون مصحح محترم كتاب مسايل و رسايل هستيم كه زحمت طاقت‏فرساى قرائت نسخه‏هاى كتاب و تصحيح و استخراج مصادر را به عهده گرفته، و زمينه انتشار اين كتاب گرانسنگ را فراهم آورده‏اند.
شايان ذكر است كه مسئله اول؛ يعنى جواز يا حرمت ذكر نام امام زمان(ع) از جمله مسايلى است كه پيوسته مورد بحث بين دانشمندان شيعه بوده است. در اين باره عالم فرزانه محمد باقر بن محمد حسينى استرآبادى معروف به ميرداماد (متوفا به 1040ق.)، كتاب شرعة التسميه1 را نگاشت و در آن حرمت ذكر نام امام زمان(ع) را در زمان غيبت اثبات نمود. پس از آن محدث جليل شيخ محمدبن حسن عاملى مشهور به شيخ حر عاملى (متوفا به (1104ق.) كتاب كشف التعميه فى جواز التسميه2 را تأليف، و در آن جواز ياد كردن نام مبارك آن حضرت را، اثبات نموده است.
نراقى در اين جواب، ابتدا احاديث وارد شده در موضوع را ذكر نموده و پس از بررسى آنها نتيجه مى‏گيرد كه مضمون و دلالت اين اخبار حرام بودن ذكر نام آن حضرت را دارند و عنوان مى‏كند كه علماى بزرگ شيعه مانند شيخ صدوق و مرحوم كلينى و فيض كاشانى نيز همين‏نظر را داشته‏اند. با هم متن سؤال و جواب نراقى را در اين زمينه مى‏خوانيم:

سؤال: در بعضى از كتب شيعه مذكور است كه در زمان غيبت حضرت صاحب‏الامر(ع) نام مبارك يا كنيه آن جناب را بردن خوب نيست، و نهى وارد شده، سبب چيست؟
جواب: بلى، در اين خصوص احاديث معتبره به حد استفاضه، بلكه به نزديك تواتر معنوى وارد شده، و ما در اينجا چند حديث را ذكر و بعد از آن حقيقت حال را بيان مى‏كنيم.
اول: روايت داود بن قاسم جعفرى است كه در كتاب كافى مروى است از حضرت امام على نقى (ع) كه فرمود:
الخلف من بعدى الحسن ابنى، فكيف لكم بالخلف من بعد الخلف؟ فقلت: ولم جعلنى اللَّه فداك؟ لأنّكم لاترون شخصه، ولا يحلّ لكم ذكره باسمه، فقلت له: فكيف نذكره؟ فقال قولوا الحجّة من آل محمد، صلى‏اللَّه‏عليه‏وآله.
جانشين پس از من پسرم حسن است. چه [اوصافى] پس شما با جانشين جانشينم چگونه خواهيد بود؟
پرسيدم: چطور، به فدايتان شوم؟ فرمودند: چون او را نخواهيد ديد و مجاز به بردن نام او نيستيد. پرسيدم: پس چگونه از ايشان ياد كرده و نام ببريم؟ فرمودند: بگوييد حجت آل محمد(ص)].3
دوم: صحيحه ابن رئاب از حضرت امام صادق(ع) مرويه در كافى، و در كتاب كمال الدين كه فرمودند:
صاحب هذا الأمر لايسمّيه باسمه إلاّ كافر.
[نام صاحب اين امر را تنها كافر بر زبان مى‏راند].
سوم: مؤثقه ريّان بن صلت از حضرت امام رضا(ع) مرويه در كافى نيز:
يقول و سئل عن القائم: فقال لايرى جسمه ولا يسمّى اسمه.
[از او درباره قائم پرسيده شد. فرمود: جسمش ديده نمى‏شود و نامش برده نمى‏شود].
چهارم: صحيحه عبداللَّه بن جعفر حميرى مرويه در كافى نيز، و حديث طويل آن است، و در آن سؤال شده است از حضرت امام حسن عسكرى(ع) كه مطالبى دارم از كه سؤال كنم؟ فرمود: عمرى و پسر او كه اين دو ثقه و امينند. پس راوى مى‏گويد كه سؤال كردم از شيخ بزرگوار جليل عمرى وكيل حضرت صاحب‏الامر(ع) كه:
أنت رأيت الخلف من بعد ابى محمد، عليه‏السلام؟ فقال: إى واللَّه و رقبته مثل ذا، و أومأبيده، فقلت له: فبقيت مسألة واحدة، فقال لى: هات. قلت: والإسم؟ قال: محرّم عليكم أن تسألوا عن ذلك، ولا أقول هذا من عندى، فليس لى أن أحلّل ولا أحرّم، ولكنّه عنه، عليه‏السلام. فإنّ الأمر عند السّلطان أنّ أبا محمّد مضى ولم يخلف ولداً - الى أن قال: - و إذا وقع الإسم وقع الطلب، فاتّقوا اللَّه وأمسكوا عن ذلك.
[آيا جانشين ابومحمد عليه‏السلام را ديده‏اى؟ گفت: آرى به خدا و گردنش چنين بود و با دست اشاره كرد. به او گفتم: يك مسأله ديگر هم باقى مانده است. گفت: بپرس. گفتم: نام ايشان؟ گفت: بر شما حرام است كه از آن بپرسيد و اين را از جانب خودم نمى‏گويم، چرا كه در شأن من حلال و حرام كردن امور نيست و اين مطلب از خود ايشان است. امر چنين بر سلطان مشتبه شده كه امام عسكرى(ع) بدون فرزند از دنيا رفته است... وقتى كه اسم معلوم شود طلب به دنبالش مى‏آيد پس تقواى الهى پيشه كرده و از آن چشم‏پوشى كنيد].
پنجم: روايتى كه شيخ صدوق به سند متصل در كتاب كمال الدين و تمام‏النعمة از عبداللَّه بن أبى يعفور روايت نموده كه مى‏گويد: از حضرت صادق(ع) سؤال كردم:
فقلت: يا سيّدى و من المهدى من ولدك؟ فقال: الخامس من ولد السابع، يغيب عنكم شخصه، ولا يحلّ لكم تسميته.
[گفتم: سرورم؛ مهدى كدام فرزند شماست؟ فرمودند: پنجمين از هفتمين [امام] كه از شما غايب مى‏شود و بردن نام او براى شما جايز نيست].
و در باب ديگر اين كتاب اين حديث را روايت كرده و به جاى »عنكم« و »لكم« »عنهم« و »لهم« فرموده است.
ششم: روايتى كه صدوق در كتاب غيبت و به سند متصل از حضرت امام محمد باقر(ع) روايت كرده كه فرمود:
سأل عمر أميرالمؤمنين (ع) عن المهدى فقال: يابن أبى طالب أخبرنى عن المهدى ما اسمه؟ قال، عليه‏السلام: »أمّا اسمه فلا، لأنّ حبيبى و خليلى عهد إلىّ أن لا أحدّث باسمه حتّى يبعثه اللَّه عزّوجلّ...«.
[عمر از اميرالمؤمنين(ع) درباره حضرت مهدى چنين پرسيد: اى فرزند ابوطالب به من بگو كه نام مهدى چيست؟ حضرت هم پاسخ فرمودند: اسمش را نه [نمى‏گويم] چرا كه حبيب و دوستم [رسول‏اللَّه] با من عهد كرد كه تا پيش از ظهورش نام او را فاش نسازم].
هفتم: توقيع رفيعى است كه به محمد بن عثمان عمرى رسيده، و در كتاب غيبت شيخ و كمال‏الدين صدوق مروى است:
قال: خرج توقيع بخطّ أعرفه: من سمّانى فى مجمع النّاس باسمى فعليه لعنة اللَّه.
[گفت: توقيعى با خطى آشنا برايم صادر شد كه هر كس در جمع مردم4 مرا به نام بخواند، لعنت خدا بر او باد].
هشتم: توقيعى ديگر است كه در دو كتاب مذكور منقول است از على بن عاصم كوفى:
يقول: خرج فى توقيعات صاحب‏الزمان: ملعون ملعون من سمّانى فى محفل من النّاس.
[مى‏گويد از جمله توقيعات صاحب‏الزمان(ع) چنين است: ملعون است ملعون هر كه نام مرا در جمع مردم ببرد].
نهم: روايت طويلى است كه صدوق در كتاب كمال‏الدين به سند متصل از حضرت جواد روايت كرده است كه حضرت اميرالمؤمنين و امام حسن(ع) و سلمان فارسى در مسجد بودند كه خضر داخل شد و سخنانى چند مذكور كرد، و همه ائمه را شمرد تا به امام حسن عسكرى رسيد، پس فرمود:
و أشهد على رجل من ولد الحسن لايكنّى ولا يسمّى حتّى يظهر أمره، فيملأها عدلاً كما ملئت جوراً، والسّلام عليك يا أميرالمؤمنين و رحمةاللَّه و بركاته، ثمّ قام فمضى.
[شهادت به مردى از فرزندان امام حسن [عسكرى] مى‏دهم كه به كنيه و نام خوانده نمى‏شود تا اين‏كه امرش ظاهر شود و [به دنبال آن]، [زمين را] همانگونه كه آكنده از جور شده مملو از عدالتش كند و سلام بر تو اى امير مؤمنان و رحمت و بركات او. سپس برخاست و رفت].
و همين روايت را صاحب كافى به سند صحيح از حضرت جواد(ع) روايت كرده است.
دهم: روايتى است كه در كتاب كمال‏الدين به سند متصل از عبدالعظيم حسنى منقول است كه گفت: به خدمت امام على نقى (ع) رسيدم.
قال: فلمّا بصر بى قال: مرحباً بك يا أباالقاسم - الى أن قال: - و من بعدى الحسن ابنى، فكيف للنّاس من بعده؟ قال: فقلت: و كيف ذلك يا مولاى؟ قال: لأنّه لايرى شخصه ولا يحلّ ذكره باسمه حتّى يخرج فيملأ الأرض قسطاً و عدلاً الحديث.
[وقتى به من نگاه كرد فرمود: مرحبا بر تو اى ابوالقاسم... پس از من فرزندم حسن [امام] است و مردم پس از او چه خواهند كشيد؟ پرسيدم: چطور مولاى من؟ فرمود: چرا كه او ديده نمى‏شود و بردن نامش مجاز نيست تا زمانى كه قيام كند و زمين را آكنده از قسط و عدالت كند.]
يازدهم: روايتى است كه در كتاب كمال‏الدين به سند متصل از عبدالعظيم حسنى نقل كرده كه به خدمت امام محمد تقى(ع) رسيدم و عرض كردم:
إنّى لأرجو أن تكون القائم من أهل بيت محمّد الذى يملاء الأرض قسطاً و عدلاً كما ملئت ظلماً و جوراً، فقال: يا أباالقاسم ما منّا إلاّ و هو قائم بأمر اللَّه عزّوجلّ و هاد الى دينه، ولكنّ القائم الّذى يطهّر اللَّه به الأرض هو الّذى تخفى على الناس ولادته و يغيب عنهم شخصه، و يحرم عليهم تسميته، و هو سمىّ رسول‏اللَّه، صلى‏اللَّه‏عليه و آله، الحديث.
[اميدوارم شما همان قائم اهل بيت باشيد كه زمين را آكنده از قسط و عدالت مى‏كند همان‏گونه از ظلم و جور پرگشته بود. حضرت فرمودند: اى ابوالقاسم! هر كدام از ما قائم به امر خدا و هدايت كننده به سوى دين اوست ليكن قائمى كه خداوند به وسيله او زمين را پاك و مطهر مى‏سازد كسى است كه پنهان از چشم مردم به دنيا مى‏آيد و از ديدگان آنها مخفى است. نام بردن از او بر مردم حرام است در حالى كه او همنام رسول‏اللَّه(ص) مى‏باشد].
دوازدهم: روايت احمد بن زياد كه در كتاب كمال‏الدين است از حضرت موسى(ع) و در آخر آن در وصف حجّت مى‏فرمايد:
الّذى يخفى على‏النّاس ولادته ولا يحلّ لهم تسميته حتّى يظهره اللَّه عزّوجلّ. الحديث.
[كسى كه ولادتش از مردم مخفى است و نام بردن از او تا پيش از ظهورش مجاز نيست].
سيزدهم: روايت صفوان بن مهران مرويّه در كمال‏الدين از حضرت صادق(ع) مى‏گويد:
قيل له يابن رسول‏اللَّه من المهدى من ولدك؟ قال: الخامس من ولدالسابع، يغيب عنكم شخصه ولا يحلّ لكم تسميته.
[به ايشان عرض شد كه يابن رسول‏اللَّه مهدى كدام فرزند شماست؟ فرمودند: پنجمين [امام] از نسل هفتمين [امام] از ديدگانتان نهان مى‏شود و مجاز به بردن نامش نيستيد].
چهاردهم: روايت أبى خالد كابلى از حضرت امام محمد باقر(ع) مرويه در بحارالانوار:
قال: دخلت على محمد بن علىّ الباقر، عليه‏السلام، فقلت: جعلت فداك، قد وصف لى ابوك صاحب هذا الأمر بصفة لو رأيته فى بعض الطرق لأخذت بيده. قال: فتريد ما ذا؟ قلت: أريد أن تسمّيه لى حتّى أعرفه باسمه. فقال: سألتنى يا أبا خالد عن سؤال مجهد، ولقد سألتنى عن أمر لو كنت محدّثاً به أحداً لحدّثتك.
[خدمت حضرت امام محمدباقر(ع) شرفياب شدم و عرض كردم: فدايتان گردم. پدرتان صاحب اين امر را با صفتى براى من توصيف كردند كه اگر او را در راهى ببينم دستش را مى‏گيرم [او را به خوبى خواهم شناخت]. حضرت فرمودند: حالا چه مى‏خواهى؟ گفتم: مى‏خواهم كه براى من نام ايشان بگوييد تا ايشان را به نام هم بشناسم. فرمودند: ابا خالد سؤال سختى مطرح كردى و سؤالى كردى كه اگر جوابش را به احدى جز تو داده بودم به تو هم مى‏گفتم].
پانزدهم: روايت حميرى مرويه در بحارالانوار، و در آخر آن اين است:
قلت للعمرى: هل رأيت صاحبى؟ قال: نعم، وله عنق مثل ذا. و أشار بيديه جميعاً إلى عنقه، قال: قلت: فالإسم؟ قال: ايّاك أن تبحث عن هذا، فانّ عند القوم أنّ هذا النسل قد انقطع.
[به عثمان بن سعيد عمرى گفتم: آيا مولا و صاحبم را ديده‏اى؟ گفت: آرى چنين گردنى داشت و كاملاً با دستهايش به گردنش اشاره كرد. گفتم: اسم ايشان؟ گفت: هرگز به دنبال [فهم] آن نباش؛ چرا كه [مشهور] نزد اين جمعيت چنين است كه اين نسل [امام حسن عسكرى(ع)] قطع شده است].
شانزدهم: در كتاب بحارالأنوار مروى است كه شخصى عرض كرد به عثمان بن سعيد:
هل رأيت صاحب الأمر؟ قال: نعم - إلى أن قال: - قلت فالإسم؟ قال: نهيتم عن هذا.
[آيا صاحب الامر(ع) را ديده‏اى؟ گفت: آرى... گفتم: اسمشان چيست؟ گفت: از [دانستن] آن نهى شده‏ايد].
و مخفى نماند كه همه اين احاديث متفقند در منع تسميه آن حضرت فى‏الجمله، و اگر چه در دلالت بعضى از اين احاديث بر عموم منع خدشه مى‏توان كرد، چون حديث اول و چهارم و پنجم و سيزدهم، چه آنها به عنوان خطاب مشافهه وارد شده‏اند، و منع و حرمت را نسبت به مخاطبين مى‏رسانند، اما نسبت به همه اشخاص حتى موجودين در زمان غيبت محل خدشه مى‏شود؛ زيرا كه مى‏تواند شد كه تسميه در آن زمان به جهت تقيه وخوف طلب حضرت يا وكلاى او حرام باشد، و در ازمنه ديگر نباشد، يا در زمان سابق بر زمان تولد حضرت به جهت خوف انتشار و شهرت و بقاى آن انتشار تا زمان حضرت ممنوع باشد، وليكن بعد نباشد.
و مانند حديث هفتم و هشتم كه تخصيص دارند به منع از تسميه در محافل و مجامع، اما در خلوات را دلالت ندارند، وليكن اكثر آنها دال بر عموم منع‏اند نسبت به همه اشخاص در همه ازمنه حتى زمان غيبت كبرى، بعضى به اطلاق، چون دوم و سوم و يازدهم و پنجم به طريق ديگر روايت آن، و بعضى به تصريح، چون نهم و دهم و دوازدهم.
و اختصاص بعضى به مشافهين و بعضى به جامع موجب تقييد و تخصيص آنها نمى‏شود، چه حمل مطلق بر مقيد و عام برخاص در صورت تنافى است نه توافق. و هم‏چنين تعليل حرمت سؤال در روايت چهارم به اين‏كه »إذا وقع الإسم وقع الطلب« اصلاً دلالت بر اختصاص ساير اخبار هم به اين صورت ندارد، چه مى‏تواند شد كه يكى از علل حرمت بر اهل آن زمان خوف طلب باشد، و چون آن قريب به فهم راوى بود حضرت همان علت را بيان فرموده باشند، يا چون در علل شرعيه اطّراد شرط نيست، چنانچه خمر به علت اسكار قليل و كثير آن حرام است، پس مى‏شود وجود سبب در بعضى افراد علت حرمت طبيعت شود.
پس مقتضاى مجموع اين احاديث حرمت تسميه آن جناب است مطلقاً، خواه در زمان حضور و خواه در زمان غيبت صغرا و كبرا.
و مؤيد اين مطلب است آن كه متتبع كتب احاديث مى‏بيند كه زياده از هزار حديث است كه در حق صاحب‏الامر وارد شده كه اكثر آن در كتاب كمال‏الدين است، و در كتاب كافى و تهذيب و من لايحضره الفقيه و غيرها، چه در باب احوال ائمه، و چه در ادعيه، و چه در زيارات در هيچ يك از آنها مگر يكى يا دو كه نوشته مى‏شود تصريح به اسم سامى آن جناب نشده، و از روات و علما احدى زبان به آن نگشوده است.
پس ظاهر حرمت تسميه آن جناب است مطلقاً، چنان‏كه مذهب صدوق، قدس‏سره، است و به آن تصريح كرده است در »باب ما روى عن سيدةالنساء من حديث صحيفه« از كتاب كمال‏الدين، و در آنجا از جابر بن عبداللَّه روايت كرده است كه:
به خدمت حضرت سيدة النساء، سلام‏اللَّه عليها، رسيده به جهت تهنيت تولد امام حسين، عليه‏السلام، ديدم صحيفه درخشنده‏اى در دست مبارك او است، عرض كردم: اين صحيفه چيست؟ فرمود: در آن اسماء ائمه از ولد من است، عرض كردم. بنماى به من ببينم. فرمود: يا جابر اگر نهى نشده بود مى‏نمودم، وليكن مأذونى از ظاهر آن باطن او را ملاحظه كنى، جابر مى‏گويد: پس خواندم آن را، پس در آن بود أبو القاسم محمد بن عبداللَّه المصطفى امّه آمنة بنت وهب، و هم‏چنين هر يك از ائمه را نام برده - الى أن قال: - ابوالقاسم محمد بن الحسن، هو الحجّة القائم أمّه جارية اسمها نرجس. تا اينجا كه فرمود: ابوالقاسم محمد بن حسن همان حجت قائم است كه مادرش كنيزى نرجس نام مى‏باشد].
بعد از نقل اين حديث صدوق مى‏گويد:
قال مصنّف هذا الكتاب: جاء الحديث هكذا بتسمية القائم، عليه‏السلام، و الّذى أذهب اليه ما روى فى النهى عن تسميته.
مصنف اين كتاب گويد: درباره نام بردن از قائم عليه‏السلام چنين حديث صادر شده و [رأى ما هم] بدان سمتى متمايل است كه روايات در باب نهى از نام بردن ايشان نقل شده است.
و ظاهر اين است كه مذهب كلينى و شيخ طوسى نيز همين است، چه صاحب كافى احاديث منع از تسميه را بلا ذكر معارض روايت كرده، و او و شيخ در كتاب صيام در باب ادعيه هر روز و شب ماه رمضان در كافى و تهذيب دعايى از براى شب قدر نقل مى‏كند به اين نوع كه:
يقول بعد تحميداللَّه تعالى والصلاة على النبىّ وآله: أللّهمّ كن لوليّك فلان بن فلان فى هذه السّاعة و فى كلّ ساعة وليّاً و حافظاً و ناصراً و دليلاً و قائداً و عوناً [و عيناً] حتّى تسكنه أرضك طوعاً و تمتّعه فيها طويلاً.
[پس از حمد خداوند متعال و صلوات بر پيامبر و خاندانشان مى‏گويد: »خداوندا براى وليت فلانى فرزند فلانى در اين لحظه و تمام لحظات. سرپرست و نگهبان و ياور و راهنما و رهبر و پشتيبان و [ديده بينا] باش تا آن زمان كه او را در زمين ساكن گردانى از روى اطاعت (در حالى كه او را ساكن زمين كنى كه اهل زمين مطيعش باشند) و او را براى مدتى طولانى در آن بهره‏مند فرما«].
و در كتاب كافى روايتى به سند متصل از كرام از حضرت صادق(ع) به اين نحو روايت نموده:
ثمّ كشف حجاباً من الحجب فإذا خلفه محمد و اثنى عشر وصيّاً له، أخذ بيد فلان القائم من بينهم. الحديث.
[سپس يكى از پرده‏ها را كنار زد (خود پرده كنار رفت) و جانشينش محمد و دوازدهمين وصيش [نمايان شد] و در پس آن بود. دست فلانى كه در ميان ايشان ايستاده بود را گرفت تا انتهاى حديث].
و صاحب وافى نيز تصريح به عدم جواز كرده، چه در كتاب حجت وافى بعد از آنكه حديثى روايت كرده و در آخر آن اين است:
والخازن لعلمى الحسن، و يكمل ذلك بابنه (م ح م د) رحمة للعالمين.
[و خزانه علم من حسن است و آن (امامت) با فرزندش م‏ح‏م‏د كه مايه رحمت براى جهانيان است كامل مى‏شود].
گفته است:
و انّما كتب اسم الصاحب بالحروف مفردة لعدم جواز التنطّق باسمه و كنيته.
[همانا اسم حضرت صاحب با حروف جدا از هم نوشته مى‏شود به جهت عدم جواز براى سخن گفتن به نام و كنيه ايشان].
و هم‏چنين فاضل محدث ملا محمد باقر مجلسى، قدس‏سره، در كتاب بحارالانوار بعد از ذكر بعضى از اخبار نهى از تسميه و تحديد به اين‏كه »حتى يظهره اللَّه« مى‏فرمايد:
هذه التحديدات مصرّحة فى نفى من خصّ ذلك بزمان الغيبة الصغرى تعويلاً على بعض العلل المستنبطة و الاستفادات الوهميّة. انتهى.
[اين تهديدها (حدگذاريها) صراحت در نفى كسانى دارد كه اين موضوع (نهى از نام بردن از آن حضرت) را براساس بعضى علتهاى استنباط شده (توسط خود شخص) و برداشتهاى وهمى مختص به زبان غيبت صغرا دانسته‏اند].
بلكه محتمل است كه مذهب اكثر علما بلكه همه ايشان اين باشد، بلى ديدم كه شخصى اين مطلب را از بعضى از اجلّه علماى معاصرين، طاب ثراه، سؤال نموده، او در جواب فرموده كه:
اخبار در منع تسميه آن جناب بسيار است، و ليكن آنچه از ساير اخبار مستفاد مى‏شود اين است كه اين از راه تقيّه است در زمانهاى اوايل تولد آن جناب و ازمنه متقاربه آن از زمانهاى غيبت، چون هميشه فراعنه از اعداء آل محمد(ص) در اطفاء نور الهى مى‏كوشيدند، و در بعضى اخبار تصريح شده به تحريم ذكر اسم به اين‏كه در نزد سلطان چنين محقق شده كه امام حسن عسكرى(ع) از دنيا رفت و اولادى از او باقى نماند، پس هرگاه اسم او را ببريد او در طلب خواهد بود و الحاصل وجه منع ظاهراً همين است، و اما در امثال اين زمان ظاهراً منعى از براى آن نمى‏دانم، و اگر ظاهراً تصريح به اسم نشود و اكتفاء به لفظ حجت بشود احوط خواهد بود. انتهى كلامه، رفع مقامه.
و مخفى نماند كه آنچه را فرموده كه از ساير اخبار مستفاد مى‏شود آن است كه از راه تقيه است اشاره است به حديث چهارم، و دانستى كه آن دلالت بر اطلاق را نمى‏كند، و تخصيص مطلقات را نمى‏دهد، بلكه چاره مصرّحات نمى‏كند، و مانع منحصر در تقيه بر آن حضرت نيست، بلكه تقيه بر شيعيان نيز مانع است، و هم‏چنين استهزاء و سخريه به ايشان هم‏چنان كه بعضى از اعداء آل محمد و ملاعين ايشان در قصيده‏اى كه در استهزاء بر شيعه گفته مى‏گويد:
ما آن للسرداب أن يلد الذى
سمّيتموه بزعمكم انساناً
تبّاً لكم و على عقولكم العفا
ثلّثتم العنقاء والغيلانا
[گاه آن نشده كه سرداب آنكه را به زعم خويش انسان مى‏پنداريد بزايد. واى بر شما و عقلهاى بى‏خاصيتتان كه عنقا و غيلان را سه تا كرديد].
و ملعون از حضرت خضر و الياس فراموش كرده كه خود آن ملاعين به وجود ايشان قائلند.
و مانع كلى از تسميه آن جناب بغض و عداوت اعداء است نسبت به او، چه اين سبب سوء ادب ايشان مى‏شود، و به اين علت تصريح فرموده حضرت امام جعفر صادق(ع) در منع ذكر على و فاطمه چنانچه در كتاب كافى به سند متصل از عنبسه منقول است از ابى‏عبداللَّه(ع) كه فرمود:
ايّاكم و ذكر علىّ و فاطمه، فانّ النّاس ليس شيى‏ء أبغض إليهم من ذكر علىّ و فاطمه.
[از على و فاطمه ياد نكنيد چرا كه نزد مردم مبغوض‏تر از ياد على و فاطمه نيست].
[...] بلى چيزى كه موهم جواز ذكر اسم آن جناب مى‏شود دو حديث است كه در آن تصريح به اسم سامى او شده:
يكى، حديث صحيفه كه گذشت،
دوم، حديثى كه در كتاب كمال‏الدين از مفضّل بن عمر از حضرت صادق(ع) روايت كرده كه آن حضرت فرمود:
يا مفضّل! الإمام من بعدى ابنى موسى من خلفه... المأمون المنتظر محمد بن الحسن بن على بن محمد بن على بن موسى.
[اى مفضل! امام پس از من فرزندم موسى است و پس از او... امنيت يافته (مأمون) و انتظار كشيده شده (منتظر) محمدبن حسن بن على بن موسى است].
و اما حديث صحيفه، پس معلوم نيست تصريح به آن از جانب بندگان باشد كه اهل تكليفند، چه آن صحيفه از آسمان آمده بود و از جانب خدا تسميه واقع شده، و كسى نمى‏گويد: از براى خدا تسميه جايز نيست.
پس باقى ماند يك حديث، و آن صلاحيت معارضه با اخبار مذكوره ندارد، علاوه بر اين‏كه آن فعل حضرت است و فعل معارض قول و مخصص آن نمى‏تواند شد. خصوصاً در صورت تقدم فعل، چه مى‏تواند شد در آن وقت سببى از براى جواز بوده است.
و از اين‏جا معلوم مى‏شود كه بعضى از احاديث كه نقل مى‏شود كه فرمود:
أوّلهم محمّد و أوسطهم محمّد، و آخرهم محمّد.
[اولين ايشان محمد و ميانه ايشان محمد و آخرينشان هم محمد است].
معارض اين اخبار نمى‏شود، خصوصاً اين‏كه بعضى از اين اخبار حكايت از قول خدا يا جبرئيل است، و بعضى از حضرت رسول، صلى‏اللَّه‏عليه و آله، و مى‏تواند شد كه در وقت تصريح حضرت رسول هنوز حرمت تسميه نازل نشده بود، با وجود اين‏كه حديث به اين مضمون كه صلاحيت حجيّت داشته باشد به نظر نرسيده است.
اما احاديثى كه متضمن اين است كه: چهار محمد و چهار على است. اين تسميه به خصوص نيست و منافاتى ندارد، و هم‏چنين بعضى احاديث كه اسم سامى را به حروف مفرده ذكر كرده، چه مى‏تواند شد صدور حديث نيز به اين نحو بوده، و آن نيز تسميه نيست.
بلى حديثى مروى است در كتاب كمال الدين به سند متصل از حضرت أبى جعفر:
عن أبيه عن جدّه قال امير المؤمنين، عليه‏السلام: يخرج رجل من ولدى فى آخرالزمان - الى أن قال: له اسمان، اسم يخفى، و اسم يعلن، فأمّا الإسم الّذى يخفى فأحمد، و امّا الّذى يعلن فمحمّد.
[از پدر بزرگوارش از جدش نقل كرد كه امير مؤمنان(ع) فرمود: در آخرالزمان يكى از فرزندانم قيام مى‏كند كه دو اسم دارد يكى مخفى و ديگرى آشكار كه اسم مخفى او احمد و اسم آشكارش محمد است].
و ظاهر اين حديث موهم اين است كه اعلان و اظهار اسم آن جناب جايز باشد، و ليكن حق آن است كه اصلاً دلالتى بر جواز ندارد، چه مدلول حديث بيش از اين نيست كه فرمودند:
آن جناب را دو اسم است، يكى آن كه مخفى كرده مى‏شود، و ديگرى آن كه آشكار مى‏شود، اما اين كه چه وقت آشكار مى‏شود پس مذكور نيست. يمكن مراد اين باشد كه در وقت ظهور اعلان به آن اسم مى‏شود، يا اين كه در نزد شيعه ظاهر و آشكار است اگر چه تنطق و به زبان آوردن آن حرام باشد.
و از آن چه گفتيم معلوم شد كه حق حرمت تسميه آن جناب و ذكر آن اسم مستطاب است، و ظاهر آن است كه حرمت در ذكر آن در نزد غير باشد، اما اگر پيش خود كسى ذكر كند حرمت معلوم نيست، و اگر در بعضى ادعيه باشد از اين بابت خواهد بود، و اما منع از ذكر كنيت مبارك آن جناب پس اگر چه صاحب وافى تصريح به منع آن كرده و در روايات نهم مذكور است، اما چون به لفظ »لايكنّى« واقع شده كه اخبار در مقام انشا است و افاده آن از براى حرمت بر حقير معلوم نيست پس حكم به حرمت آن نمى‏كنم، و از آن‏چه در مطاوى كلمات ما مذكور شد سرّ حرمت تسميه هم كه در آخر سؤال است واضح شد. واللَّه اعلم.

پى‏نوشتها :

1 . الذريعه الى تصانيف الشيعه، شيخ آقا بزرگ تهرانى، ج14، ص178.

2 . همان، ج18، ص23.

3 . ترجمه روايات متن كلاً از واحد پژوهش موعود است.

4 . منظور از لفظ »ناس« در روايات، گاهى عامه مردم و گاهى اهل سنت است.



 

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

(کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

خدامراد سليميان

اشاره:
پنهان زيستى حضرت مهدى(ع) نه تنها چگونگى زندگى آن حضرت را در هاله‏اى از اسرار فرو برده كه بسيارى از موضوعات مربوط به حيات آن حضرت را نيز جزو امور پنهان نظام هستى قرار داده است.
يكى از مهم‏ترين اين امور پنهان، محل زندگى آن حضرت در طول غيبت ايشان است. از اين رو بسيارى علاقه‏مندند بدانند كه خورشيد پنهان در كدامين بخش از اين كره خاكى به گذران عمر مى‏پردازد و به بيان ديگر كدامين قسمت از زمين اين منزلت را دارد؟
در اين مقاله تلاش شده كه به اين پرسش پاسخ داده شود.
 
ميليونها انسان عاشق و شيفته صدها سال است كه در هر پگاه آدينه زبان به ندبه مى‏گشايند و اين‏گونه‏مى‏سرايند:
ليت شعرى أين استقرّت بك النّوى بل أىّ أرض تقلّك اوثرى: أبرضوى أو غيرها أم ذى طوى؟ عزيز علىّ أن أرى الخلق ولاترى.1
اى كاش مى‏دانستم در چه جايى منزل گرفته‏اى و چه سرزمين و مكانى تو را دربر گرفته است! آيا در كوه رضوايى و يا جاى ديگرى و يا در ذى‏طوى هستى؟ دشوار است بر من كه مردمان را ببينم و تو ديده نشوى.
حال براى روشن شدن اين موضوع، پاى به گلستان كلام معصومين(ع) مى‏گشاييم و با سيرى در كلام نورانى ايشان از آن انفاس قدسى براى حل اين معما استمداد مى‏طلبيم.
با يك نگاه كلى در اين بوستان پر طراوت به چهار دسته روايت در اين موضوع برمى‏خوريم كه هر يك، محل زندگى آن حضرت را در دوره‏اى از حيات پر بركت ايشان به تصوير كشيده است. اگر چه در مورد برخى دوره‏ها صراحت و روشنى بيشترى وجود دارد و برخى از دوره‏ها بنا بر عللى به اجمال و ابهام پاسخ داده شده است.
 اين دوره‏ها عبارتند از:
 
 1. دوران زندگى با پدر بزرگوار خود امام حسن عسكرى(ع) (260-255ق)
شكى نيست كه آن امام همام در شهر سامرا و در خانه پدرش امام حسن عسكرى(ع) ديده به جهان گشود و تا پايان عمر شريف پدر خود در كنار آن حضرت مى‏زيست.
اين دوران بنا بر قول مشهور از نيمه شعبان سال 255ق آغاز و در هشتم ربيع‏الاول سال 260ق پايان يافت.
علاوه بر نقل موثق تاريخى، افراد فراوانى از اين حادثه بزرگ پرده برداشته‏اند:
شيخ صدوق(ره) در كتاب شريف كمال الدين و تمام النعمه - كه يكى از مهم‏ترين كتابهاى نگاشته شده در موضوع مهدويت است - داستان ولادت حضرت مهدى(ع) را اين‏گونه نقل كرده است:
حكيمه، دختر امام جواد(ع) گويد: امام حسن عسكرى(ع) مرا نزد خود فراخواند و فرمود: اى عمه! امشب افطار نزد ما باش كه شب نيمه شعبان است و خداى متعال امشب حجت خود را كه حجت او بر روى زمين است ظاهر سازد. گفتم: مادر او كيست؟ فرمود: نرجس. گفتم: فداى شما شوم اثرى در او نيست. فرمود: همين است كه به تو مى‏گويم. آمدم و چون سلام كردم و نشستم نرجس آمد كفش مرا بردارد و گفت: اى بانوى من و بانوى خاندانم، حالتان چطور است؟ گفتم: تو بانوى من و بانوى خاندان من هستى. از كلام من ناخرسند شد و گفت: اى عمه جان! اين چه فرمايشى است؟ بدو گفتم: اى دخترجان! خداى متعال امشب به تو فرزندى عطا فرمايدكه در دنيا و آخرت آقاست...2 .
آن‏گاه به صورت مفصل داستان را ذكر كرده است. اين روايت از مهم‏ترين روايات درباره ولادت حضرت مهدى(ع) است و دلالت بر ولادت حضرت مهدى(ع) در خانه امام عسكرى(ع) در سامرا دارد.
»ضوء ابن على« از مردى از اهل فارس كه نامش را برده نقل مى‏كند كه:
به سامرا آمدم و در خانه امام حسن عسكرى(ع) ملازم شدم. حضرت مرا طلبيد، من وارد شدم و سلام كردم. فرمود: براى چه آمده‏اى؟ عرض كردم: براى اشتياقى كه به خدمت شما داشتم. فرمود: پس دربان ما باش. من همراه خادمان، در خانه حضرت بودم، گاهى مى‏رفتم هر چه احتياج داشتند از بازار مى‏خريدم و زمانى كه در خانه، مردها بودند، بدون اجازه وارد مى‏شدم.
روزى [بدون اجازه] بر حضرت وارد شدم و او در اتاق مردها بود. ناگاه در اتاق حركت و صدايى شنيدم، پس فرياد زد: بايست. حركت مكن! من جرأت درآمدن و بيرون رفتن نداشتم، پس كنيزكى كه چيز سر پوشيده‏اى همراه داشت از نزد من گذشت. آنگاه مرا صدا زد كه درآى، من وارد شدم و كنيز را هم صدا زد. كنيز نزد حضرت بازگشت. حضرت به او فرمود: از آنچه همراه دارى روپوش بردار. كنيز از روى كودكى سفيد و نيكوروى پرده برداشت و خود حضرت روى شكم كودك را باز كرد، ديدم موى سبز كه به سياهى آميخته بود از زير گلو تا نافش روئيده است. پس فرمود: اين است صاحب شما و به كنيز امر فرمود كه او را ببرد.
پس من آن كودك را نديدم، تا امام حسن عسكرى(ع) وفات كرد.3
نه تنها بستگان نزديك و خدمتگزاران بيت امامت، آن حضرت را در شهر سامرا و در خانه امام عسكرى(ع) ديده‏اند كه بسيارى از ياران و خواص اصحاب امامت به شرف ديدار آن جمال چون آفتاب نائل آمده‏اند و همگى حكايت از مدعاى زندگى امام مهدى(ع) در كنار پدر در شهر سامرا دارد.
»يعقوب بن منقوش« گويد:
بر امام حسن عسكرى(ع) وارد شدم و او بر سكويى در سرا نشسته بود و سمت راست او اتاقى بود كه پرده‏هاى آن آويخته بود. گفتم: اى آقاى من صاحب‏الامر كيست؟ فرمود: پرده را بردار. پرده را بالا زدم، پسر بچه‏اى به قامت پنج وجب بيرون آمد با پيشانى درخشان و رويى سپيد و چشمانى دُرّافشان و دو كف ستبر و دو زانوى برگشته. خالى برگونه راستش و گيسوانى بر سرش بود. آمد و بر زانوى پدرش ابو محمد نشست. آن‏گاه به من فرمود: اين صاحب شماست. سپس برخاست و امام بدو گفت: پسرم! تا وقت معلوم داخل شو و او داخل اتاق شد و من بدو نگريستم. پس به من فرمود: اى يعقوب! به داخل بيت برو و ببين آنجا كيست. من داخل شدم اما كسى را نديدم.4
 همچنين »احمد بن اسحاق« گويد:
 بر امام حسن عسكرى(ع) وارد شدم و مى‏خواستم از جانشين پس از وى پرسش كنم. او آغاز سخن كرد و فرمود: اى احمد بن اسحاق خداى متعال از زمان آدم(ع) زمين را خالى از حجت نگذاشته است و تا روز قيامت نيز خالى از حجت نخواهد گذاشت. به واسطه اوست كه بلا را از اهل زمين دفع مى‏كند و به خاطر اوست كه باران مى‏فرستد و بركتهاى زمين را بيرون مى‏آورد.
گفتم: اى فرزند رسول خدا، امام و جانشين پس از شما كيست؟ حضرت شتابان برخاست و داخل خانه شد و سپس برگشت در حالى كه بر شانه‏اش كودكى سه ساله بود كه صورتش مانند ماه شب چهارده مى‏درخشيد. فرمود: اى احمد بن اسحاق! اگر نزد خداى متعال و حجت‏هاى او گرامى نبودى اين فرزند را به تو نمى‏نمودم. او هم‏نام و هم‏كنيه رسول خدا(ص) است. كسى است كه زمين را پر از عدل و داد مى‏كند؛ همچنان كه پر از ظلم و جور شده باشد.
اى احمد بن اسحاق! مثل او در اين امت، مثل خضر و ذوالقرنين است. او غيبتى طولانى خواهد داشت كه هيچ‏كس در آن نجات نمى‏يابد، مگر كسى كه خداى متعال او را در اعتقاد به امامت ثابت بدارد و در دعا به تعجيل فرج موفق سازد.
احمد بن اسحاق گويد: گفتم: اى مولاى من! آيا نشانه‏اى هست كه قلبم بدان اطمينان يابد؟ آن كودك به زبان عربى فصيح به سخن درآمد و فرمود: أنا بقيّةاللَّه فى أرضه والمنتقم من أعدائه. اى احمد بن اسحاق! پس از مشاهده، جست‏وجوى نشان مكن. احمد بن اسحاق گويد: من شاد و خرم بيرون آمدم.5
 بنا بر روايات فوق و دهها روايت ديگر ترديدى نخواهد ماند بر اين‏كه حضرت مهدى(ع) در طول حيات امام عسكرى(ع) همراه ايشان و در شهر سامرا مسكن و مأواى داشته‏اند و اگر چه در اين دوران نيز مخفيانه زندگى مى‏كرده‏اند ولى عده فراوانى از نزديكان و شيعيان ايشان را ديده‏اند.
 
 2. دوران غيبت صغرا (260 تا 329ق.)
غيبت صغرا عبارت است از دوران پنهان زيستى كوتاه مدت حضرت مهدى(ع) كه طبق نظر مشهور با شهادت امام حسن عسكرى(ع) (سال 260ق.) آغاز شده و با رحلت چهارمين نايب خاص آن بزرگوار (سال 329ق.) به پايان رسيده است كه مجموعاً 69 سال مى‏شود.
اگر چه به‏روشنى محل زندگى آن حضرت در اين دوران مشخص نيست ولى از روايات و قرائن به دست مى‏آيد كه اين مدت را حضرت عمدتاً در دو منطقه سپرى كرده‏اند: يكى منطقه عراق و ديگر مدينه منوره كه البته روايات متعددى بر اين مطلب دلالت دارد.
از امام صادق(ع) در اين زمينه نقل شده است كه فرمود:
للقائم غيبتان إحداهما قصيرة والأخرى طويلة. الغيبة الأولى لايعلم بمكانه فيها إلّا خاصّة شيعته والأخرى لايعلم بمكانه فيها إلّا خاصّة مواليه.6
براى [حضرت] قائم(ع) دو غيبت است. يكى كوتاه و ديگرى طولانى. در غيبت اول جز شيعيان مخصوص از جاى آن حضرت خبر ندارند و در غيبت ديگر جز دوستان مخصوصش از جاى او خبر ندارند.
در دوران غيبت صغرا، از سفيران چهارگانه (نواب خاص) كسى نزديك‏تر به آن حضرت ذكر نشده است و ايشان هم تماماً در عراق و همواره با حضرت در ارتباط بوده‏اند و توقيعات فراوانى از طرف حضرت به دست آنها شرف صدور يافته است. بنابراين مى‏توان گفت بخشى از عمر آن حضرت در اين دوران در عراق سپرى شده است.
دسته‏اى ديگر از روايات به صورت مطلق (بدون در نظر گرفتن صغرا و كبرا بودن غيبت) زندگى حضرت را در دوران غيبت در مدينه منوره ذكر كرده‏اند كه با توجه به روايات دسته نخست مى‏توان گفت بخشى از عمر آن حضرت نيز در مدينه سپرى شده است.
امام باقر(ع) در اين‏باره فرمود:
لابدّ لصاحب هذا الأمر من عزلة... و نعم المنزل طيّبة.7
به ناگزير براى صاحب اين امر عزلت و گوشه‏گيرى خواهد بود... و طيبه (مدينه) چه منزلگاه خوبى است.
همين روايت در كتاب شريف اصول كافى با اندك تفاوتى از امام صادق(ع) اين گونه روايت شده است:
لابدّ لصاحب هذا الأمر من غيبة ولابدّ له فى غيبتة من عزلة و نعم المنزل الطيّبة.8
 به ناچار صاحب‏الامر غيبت كند و به ناچار در زمان غيبتش گوشه‏گيرى كند، چه خوب منزلى است طيبه (مدينه).
هم‏چنين ابوهاشم جعفرى مى‏گويد:
به امام عسكرى(ع) عرض كردم: بزرگوارى شما مانع مى‏شود تا از شما پرسش نمايم، پس اجازه بفرماييد سؤالى بپرسم. حضرت فرمود: بپرس. عرض كردم: اى آقاى من! آيا فرزندى داريد؟ فرمود: بله. گفتم: اگر اتفاقى رخ داد كجا او را پيدا كنيم؟ پس فرمود: در مدينه.9
بنابراين جمع بين دو دسته روايات به اين صورت است كه آن حضرت در مدينه حضور داشته‏اند؛ ولى به خاطر ارتباطى كه آن حضرت با نواب خاص داشته‏اند بخشى از عمر خود را در عراق سپرى نموده‏اند.
 
 3. دوران غيبت كبرا
اصطلاحاً غيبت كبرا به مدت زمان پنهان زيستى حضرت مهدى(ع) گفته مى‏شود كه با وفات آخرين نايب خاص در سال 329ق آغاز و همچنان ادامه دارد و تنها خداوند متعال است كه پايان آن را مى‏داند.
اين دوران ويژگيهايى دارد كه آن را از دوران غيبت صغرا كاملاً متمايز مى‏سازد كه از جمله آن ويژگيها كامل شدن غيبت آن حضرت است.
به همان اندازه كه پنهان زيستى حضرت مهدى(ع) در اين دوران به كمال مى‏رسد و نيابت و سفارت همانند دوران غيبت صغرا وجود ندارد، محل زندگى آن حضرت نيز نامشخص‏تر مى‏شود و در اين دوران است كه هرگز به‏طور قطع نمى‏توان مشخص نمود آن حضرت در كجا زندگى مى‏كند.
البته روايات در اين باره به محلهاى مختلفى اشاره كرده‏اند كه برخى از آنها از اين قرارند:
 
الف) مدينه طيبه
همان‏طور كه قبلاً نيز اشاره شد برخى از روايات به صورت عام و بدون قيد زمان غيبت صغرا، مدينه را به عنوان جايگاه آن حضرت در دوران غيبت مورد اشاره قرار داده‏اند.
 
 ب) ناحيه ذى‏طوى
ناحيه ذى‏طوى در يك فرسخى مكه و داخل حرم قرار دارد و از آنجا خانه‏هاى مكه ديده مى‏شود. برخى از روايات آن محل را به عنوان جايگاه حضرت مهدى(ع) در دوران غيبت معين كرده‏اند.
امام باقر(ع) در اين باره فرمود:
يكون لصاحب هذا الأمر غيبة فى بعض هذه الشّعاب و أومأ بيده إلى ناحية ذى طوى.10
 صاحب اين امر را در برخى از اين درّه‏ها غيبتى است و با دست خود به ناحيه ذى‏طوى - كه نام كوهى است در اطراف مكه - اشاره نمود.
در برخى ديگر از روايات نيز ذكر شده كه حضرت مهدى(ع) قبل از ظهور در »ذى‏طوى« به سر مى‏برد و آن‏گاه كه اراده الهى بر ظهور آن حضرت تعلق گيرد از آنجا وارد مسجدالحرام مى‏شود.
امام باقر(ع) در اين باره فرموده‏اند:
إنّ القائم يهبط من ثنيّة ذى طوى فى عدّة أهل بدر ثلاثمأة و ثلاثة عشر رجلاً حتى يسند ظهره إلى الحجر الأسود و يهتزّ راية الغالبة.11
قائم(ع) در ميان گروهى به شمار اهل بدر - سيصد و سيزده تن - از گردنه ذى‏طوى پايين مى‏آيند تا آن‏كه پشت خود را به حجرالاسود تكيه مى‏دهد و پرچم پيروز را به اهتزاز درمى‏آورد.
 
 ج) دشتها و بيابانها
از برخى روايات نيز استفاده مى‏شود كه آن حضرت در طول غيبت كبرا محل خاصى ندارد و همواره در سفر به سر مى‏برد.
از امام باقر(ع) نقل شده است كه وقتى شباهتهاى حضرت مهدى(ع) به انبيا را بيان نمودند چنين فرمودند:
 و امّا شبهه من عيسى فالسّياحة12.
 و اما شباهت حضرت مهدى(ع) به حضرت عيسى(ع) جهانگردى [و نداشتن مكانى خاص] است.
در توقيعى كه از حضرت مهدى(ع) به نام شيخ مفيد صادر شده است، نيز به نامعلوم بودن مكان حضرت مهدى(ع) اشاره شده است.
در آن نوشته چنين آمده است:
 ... و إن كنّا ثاوين بمكاننا النّائى عن مساكن الظالمين حسب الّذى أراناه اللَّه لنا من الصّلاح شيعتنا المؤمنين فى ذلك مادامت دولة الدنيا للفاسقين... .13
 ... با اين‏كه ما براساس فرمان خداوند و صلاح واقعى ما و شيعيان مؤمن‏مان تا زمانى كه حكومت در دنيا در اختيار ستمگران است در نقطه‏اى دور و پنهان از ديده‏ها به‏سر مى‏بريم... .
همچنين در پاره‏اى از ملاقاتهاى معتبر كه در دوران غيبت كبرا نقل شده است، حضرت به اين نكته اشاره فرموده‏اند.
»على بن ابراهيم بن مهزيار« پس از نقل ملاقات خود با حضرت مهدى(ع) به نقل از ايشان چنين مى‏گويد: آن حضرت فرمود:
يابن المازيار أبى أبو محمد عهد إلىّ ألّا أجاور قوماً غضب اللَّه عليهم... وأمرنى ألّا أسكن من الجبال إلّا وعرها ولا من البلاد إلّا قفرها.14
همانا پدرم ابو محمد با من عهد فرمودند كه در مجاورت قومى كه خداوند بر آنان غضب كرده است قرار نگيرم... و به من فرمود كه در كوهها ساكن نشوم مگر قسمتهاى سخت و پنهان آن و در شهرها ساكن نشوم مگر شهرهاى متروكه و بى‏آب و علف.
اين نامعلوم بودن محل زندگى آن حضرت در دوران غيبت كبرا سبب شده تا عده‏اى به گمانه‏زنى‏هايى بعضاً سست و واهى بپردازند و به طرح محلهايى كه اثبات آنها كارى بس مشكل است روى آورند.
افسانه جزيره خضرا يا مثلث برمودا و مانند آن حكايتهايى است كه در تاريخ پر فراز و فرود اين اعتقاد رخ نموده است، ولى همواره روشنگرانِ اين مذهبِ حق، مردم را از لغزش در اين بيراهه‏ها برحذر داشته‏اند.
 
 4. دوران ظهور و حكومت مهدى(ع)
دوران ظهور كه درخشان‏ترين فراز تاريخ و بهترين دوران حيات انسانى است، ويژگيهاى فراوانى دارد كه از جمله مهم‏ترين آنها حاكميت آخرين معصوم و حجت الهى است. درباره محل زندگى حضرت مهدى(ع) و حكومت آن حضرت در عصر ظهور، روايات فراوانى وجود دارد. عمدتاً در اين روايات، مسجد سهله را منزل آن حضرت و شهر كوفه را به عنوان پايگاه حكومتى آن حضرت معرفى كرده‏اند.
مسجد سهله شرافت بسيارى دارد؛ از جمله در روايات ذكر شده كه در اين مسجد، هزاران پيامبر به نماز ايستاده‏اند.
»صالح بن ابوالاسود« گويد: امام صادق(ع) سخن از مسجد سهله راند، آنگاه فرمود:
 أما إنّه منزل صاحبنا إذا قام بأهله.15
 به‏درستى كه مسجد سهله منزل صاحب ماست آنگاه كه [پس از قيام] با اهل خود در آنجا فرود آيد.
هم‏چنين آن حضرت به ابابصير فرمود:
 يا أبا محمد كأنّى أرى نزول القائم فى مسجد السّهلة بأهله و عياله.
 اى ابا محمد، گويا حضرت قائم را در مسجد سهله مى‏بينم كه با زن و فرزندانش در آن نازل مى‏شوند.
 ابوبصير پرسيد: آيا مسجد سهله خانه‏اش خواهد بود؟ حضرت فرمود:
نعم، هو منزل إدريس و ما بعث اللَّه نبيّاً إلّا وقد صلّى فيه والمقيم فيه كالمقيم فى فسطاط رسول اللَّه و ما من مؤمن ولا مؤمنة إلّا و قلبه يحنّ إليه و ما من يوم ولا ليلة إلّا والملائكة يأوون إلى هذا المسجد يعبدون اللَّه.16
 آرى، اين مسجد، منزل ادريس است. خداوند هيچ پيامبرى را برنينگيخت، مگر آن‏كه در اين مسجد نماز گزارد. هر كس در اين مسجد بماند مانند آن است كه در خيمه رسول خدا(ص) اقامت كرده است. هيچ مرد و زن مؤمنى نيست، مگر آن‏كه دلش به سوى آن مسجد پرمى‏كشد. روز و شبى نيست مگر آن‏كه فرشتگان به اين مسجد پناه مى‏برند و در آن به عبادت خدا مى‏پردازند.
همان‏طور كه اشاره شد، كوفه نيز مركز حكومت مهدى(ع) قلمداد شده است.
چگونگى زندگى در عصر ظهور به روشنى مشخص نشده ولى به نظر مى‏رسد تفاوت بسيارى با نحوه زندگى امروزى داشته باشد. تكامل علوم بشرى، كمال عقلانى بشر، توسعه خارق‏العاده امكانات و رفاه عمومى، امنيت فراگير بر كل كره زمين و... به‏طور قطع، ويژگيهايى را براى زندگى در آن زمان ايجاد خواهد نمود كه امروز درك دقيق آن براى ماكارى بس مشكل است.
 از امام باقر(ع) نقل شده كه در بخشى از يك روايت طولانى فرمود:
 ثمّ يتوجّه إلى الكوفة فينزلها و تكون داره.17
 آن‏گاه [حضرت مهدى(ع)] به سوى كوفه مى‏رود پس آنجا را براى منزل برمى‏گزيند و كوفه خانه او خواهد بود.
 
 
 
 
 

پى‏نوشتها :
 1 .   سيدبن طاووس، الاقبال، ص298.
 2 .   شيخ صدوق، كمال‏الدين و تمام النعمه، ترجمه منصور پهلوان، ج2، ص143.
 3 .   محمدبن يعقوب كلينى، اصول كافى، ترجمه سيد جواد مصطفوى، ج2، ص119.
 4 .   كمال‏الدين و تمام النعمه، ج2، ص164.
 5 .   همان، ج2، ص80.
 6 .   اصول كافى، ج2، ص141.
 7 .   شيخ طوسى، كتاب الغيبة، ص162.
 8 .   اصول كافى، ج2، ص140؛ ابن ابى زينب، غيبت نعمانى، ص188.
 9 .   اصول كافى، ج2، ص118؛ شيخ مفيد، الارشاد، ج2، ص348؛ كتاب الغيبة، شيخ طوسى، ص232.
 10.   غيبت نعمانى، ص181.
 11.   همان، ص315.
 12.   طبرى، دلائل إلامامه، ص291.
 13.   علامه محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج53، ص174.
 14.   كتاب الغيبة، شيخ طوسى، ص263.
 15.   شيخ طوسى، التهذيب، ج2، ص252.
 16.   بحارالانوار، ج52، ص317.
 17.   كتاب الغيبة، شيخ طوسى، ص475

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

(کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

سخنرانى حضرت آيت‏اللَّه ناصرى

يكى از آياتى كه به وجود مقدس آقا امام زمان تأويل شده آيه 5 سورى اسرى است در اين آيه مى‏فرمايد:
»فإذا جاء وعد أوليهما بعثنا عليكم عباداً لنا أولى باس شديد فجاسوا خلال الديار و كان وعداً مفعولاً«.
اين آيه درباره سركوبى يهود بعد از زمان »يوشع بن نون« است. يوشع وصى حضرت موسى بود. بعد از حضرت موسى، سقيب، اوامر و نواهى و احكامى را كه حضرت موسى آورده بود در بين مردم نگهدارى مى‏كرد و نشر احكام مى‏داد. بعد از فوت ايشان، يهود شديداً طغيان كردند و جنگى بين جالوت و طالوت درگرفت كه به كمك حضرت داود، طالوت بر جالوت غلبه كرد. نتيجتاً يهود بر عامه مردم غلبه پيدا كردند و شروع به طغيان، قتل، ضرب و شتم و غارت آنها نمودند؛ حتى شروع به مخالفت با انبيا و كشتن آنها كردند. در بعضى از تواريخ آمده است كه آنها از اول اذان صبح تا اول آفتاب هفتاد پيامبر را كشتند تا اين‏كه خداوند نصرتى به انبيا داد و در مدت كوتاهى طبق اين آيه شريفه يك عده از انبيا را تقويت كرد و فرستاد بر سر يهود و آنها در مدت كوتاهى يك ميليون و يكصد هزار نفر را از يهود كشتند تا قدرى استقرار پيدا كردند.
يهوديها، از اول ياغى و طاغى و دشمن حق و حقيقت و اسلام بوده‏اند و اسلام و قرآن دشمنى قوى‏تر از يهود ندارد. دشمن شماره يك اسلام و حقيقت، يهود است. يعنى اينها به حدى تشنه خون مسلمانها هستند كه مى‏خواهند به هر نحوى كه بتوانند به اسلام و مسلمين ضربه بزنند.
در حال حاضر هم مى‏بينيم و مى‏شنويم كه آنها چه ظلمها نسبت به مسلمانها انجام مى‏دهند. در روايات وارد شده است كه در زمان ظهور حضرت بقيةاللَّه آنها نابود مى‏شوند.
 آيه شريفه مى‏فرمايد در موقع طغيان يهود ما يك عده را براى سركوبى آنها مى‏فرستيم كه آنها را به‏جاى خود بنشانند. اين تفسير آيه شريفه است لكن در روايات متعددى اين آيه تأويل به ظهور حضرت بقيةاللَّه شده است. رواياتى كه مى‏فرمايد اين آيه راجع به حضرت بقيةاللَّه است به دو قسم تفسير شده است. يكى اين‏كه اين آيه مربوط به ايرانيهايى است كه قبل از ظهور آن حضرت زمينه‏سازى مى‏كنند. و ديگر اين‏كه از جملاتى كه [اما بررسى مفردات آيه] »بعثنا«؛ يعنى فرستاديم، قدرت و نيرو داديم فكر و علم و تدبير داديم. بعث مطلق است و همه اينها را شامل مى‏شود. »عباداً لنا« بنده‏هاى ما. بنده‏هايى كه از براى نفع اسلام و قرآن قدم برمى‏دارند. نفرموده »عبادى« بلكه فرمود »عباداً لنا« يعنى اين بندگان براى انتفاع اسلام و قرآن مى‏فرستيم. »اولى باس شديد« قلوب اين بندگان مانند پاره‏هاى آهن است.
در دو سه روايت بنده ديدم كه اين آيه راجع به مؤمنين و ايرانيهايى است كه قبل از ظهور حضرت مهدى(ع) زمينه ظهور آن حضرت را فراهم مى‏كنند. در همين زمينه تفسير نورالثقلين از روضه كافى نقل كرده است كه حضرت صادق(ع) فرمودند: مراد از »بعثنا عليكم« اشخاصى هستند كه قبل از ظهور مهدى با دشمنان اهل بيت مقابله و آنها را نابود مى‏كنند.
عياشى نيز در تفسير خودش از امام محمد باقر(ع) نقل كرده است كه حضرت فرمودند: كه اين آيه درباره حضرت مهدى(ع) و ياران آن بزرگوار مى‏باشد؛ پس اين آيه طبق تفسيرى كه مفسرين نقل كرده‏اند. يكى جوانهاى متدين كه قبل از ظهور حضرت مهدى(ع) زمينه‏سازى مى‏كنند براى ظهور آن حضرت. و ديگر ايرانيانى كه پس از ظهور حضرت مهدى(ع) ايشان را يارى مى‏كنند.
اين آيه قابليت و استعداد حمل و تأويل هر دو معنا را دارد. و از دو روايتى هم كه نقل كرديم يكى بر معناى اول و ديگرى بر معناى دوم قابل انطباق است. روايت اول از كتب معتبر مثل نورالثقلين و روضه كافى است از حضرت صادق(ع). روايت دوم عياشى از امام محمد باقر(ع) نقل كرده است و هر دو روايت هم درست است و از كتب معتبر نقل شده است. در بحارالانوار (ج60، ص216) نقل شده است كه روزى حضرت صادق(ع) اين آيه را قرائت فرمودند. يك نفر از اصحاب عرض كرد: يابن رسول‏اللَّه اين آيه‏اى كه الان قرائت فرموديد درباره چه اشخاصى است؟ حضرت سه مرتبه فرمودند: »واللَّه هم اهل قم« اين روايت تأييد مى‏كند قيام رهبر انقلاب امام خمينى را و تأئيد مى‏كند انطباق اين آيه را با زمينه‏سازى قبل از ظهور. براساس اين روايت زمينه‏سازان ظهور اهل قم هستند؛ يعنى شروعش از قم است. مضافاً اين كه امام خمينى فرمودند: اين انقلاب را به‏دست مهدى(ع) مى‏سپاريم و اين انقلاب مقدمه ظهور و زمينه‏ساز ظهور حضرت بقيةاللَّه خواهد بود ان‏شاءاللَّه. ديگرى وجود دارد كه اگر چه مفصل است اما ذكر مى‏كنيم: در جلد بيستم شرح نهج‏البلاغه آمده است كه يك روز اميرالمؤمنين(ع) مشغول ايراد خطبه بودند و اطراف آن حضرت ايرانيها نشسته بودند.
در اين هنگام »اشعث بن قيس« - كه خودش يكى از دشمنان اسلام و قرآن و ولايت و شريك قتل اميرالمؤمنين(ع)؛ دخترش جعده قاتل امام حسن مجتبى(ع) و پسرش محمد بن اشعث شريك قتل حضرت ابا عبداللَّه(ع) بود - از آخر جمعيت بلند شد و فرياد زد كه: »يا على اين سرخ‏رويان را چرا اطراف خودت جمع كرده‏اى؟! اينها به ما فخر مى‏فروشند و بر ما فخر مى‏كنند«. ايرانيها چون اغلب سفيدپوست هستند مايل به قرمزى و اعراب گندمگون هستند مايل به سياهى. از ايرانيها تعبير به سرخپوست مى‏كردند. اميرالمؤمنين سرشان پائين بود و پاهاى مباركشان را از شدت ناراحتى به هم مى‏زدند. صعصعة بن صوحان - كه يكى از هواداران و اصحاب خاص اميرالمؤمنين(ع) است و خدمات شايانى به اسلام و مسلمين داشته - بلند شد و فرياد زد: يا اميرالمؤمنين ما را چه كار با اشعث و امروز اميرالمؤمنين مطالبى درباره مذمت اعراب خواهند فرمود كه تا ظهور حضرت خاتم‏الاوصياء اين مطالب بماند. تا صعصعة بن صوحان اين مطالب را گفت اميرالمؤمنين سرشان را بلند كردند و شروع كردند به مذمت اعراب و مدح و ثناى ايرانيها و فرمودند: »شما گمان كرديد كه من به‏واسطه اين حرفها اين جوانان سرخپوست را از اطراف خودم رها و آنها را جواب مى‏كنم؟ هرگز! اگر اين عمل را انجام بدهم از جاهلان خواهم بود. اينها دين خدا و اسلام را يارى خواهند كردند. بدانيد و آگاه باشيد اى اعراب كه اگر شما شمشير زديد و آنها را با اسلام آشنا كرديد اما زمانى مى‏آيد كه آنها شمشير مى‏زنند و گردنهاى شما را براى بازگشت به اسلام و قرآن نرم مى‏كنند و آن قبل از ظهور حضرت مهدى خواهد بود.1 اين روايت هم تأييد مى‏كند كه اين آيه تأويل شود به قبل از ظهور حضرت بقيةاللَّه.
روايتى است كه از احمد بن حنبل و ابو نعيم از حذيفه و ثمرة بن جندب و عبداللَّه بن عمر نقل شده كه حضرت رسول فرمودند: خداوند قدرت شما را از عجمها قرار مى‏دهد. آنها چون شيرانى هستند كه اهل فرار نيستند و شما را مى‏كشند و نابودتان مى‏كنند (دشمنان ولايت را نابود مى‏كنند).2 اين روايت را هم احمد بن حنبل كه از علماى معروف اهل سنت است نقل كرده است. از مجموع اين روايات استفاده مى‏شود كه اين آيه تأويل شده است به جوانهاى ايرانى قبل از ظهور كه زمينه‏ساز ظهور حضرت مهدى هستند. اين يك مطلب و همچنين طبق يك روايت ديگر كه عياشى از امام محمد باقر(ع) نقل كرده است. اين آيه قابل انطباق با بعد از زمان ظهور حضرت مهدى(ع) است. (ختامه مسك) باشد اين داستان را عرض بكنم: يكى از وظايف ما توسل به حضرت بقيةاللَّه است و اگر احياناً رفتيم در خانه حضرت را زديم و جواب نيامد مأيوس نشويم. در روايات متعددى آمده است كه بعد از نمازها دعا كنيد و چون خدا خيلى دوستتان دارد به ملائك مى‏گويد دعاى اين بنده مرا مستجاب كنيد و بالاى سرش نگه داريد من با ناله و دعاى او مأنوسم. دلم مى‏خواهد بيايد در خانه‏ام و از من تقاضا بكند. پس ممكن است دعاهاى شما مستجاب شده باشد اما خداوند چون دوستتان دارد قدرى به تأخير مى‏اندازد. يا ممكن است زمان استجابت دعاى شما نرسيده باشد. آن حاجتى كه داريد الان وقتش نباشد فرصت ديگرى وقتش باشد مأيوس نباشيد كه من تقاضا كردم و خدا به من نداد، خدا داده است. وقت استجابتش الان نيست، بعداً به شما عنايت مى‏كند. منظور اين كه »يابن‏الحسن« گفتن را در هيچ جا فراموش نفرمائيد. حضرت بقيةاللَّه - روحى له الفداء - محيط به عالم موجودات است و بايد تقاضاهايمان را با آن وجود مقدس مطرح كنيم. خجالت هم نكشيم. خدا مى‏داند از پدر مهربان هم صدها مرتبه عطوف‏تر و مهربان‏تر است حرفى در آن نيست. ميرعلاّم شاگرد »مقدس اردبيلى« بوده است و از شاگردان فوق‏العاده ايشان بوده است. مرحوم مقدس اردبيلى موقع فوتشان عده زيادى را به اين ميرعلام معرفى مى‏كند كه از ايشان در احكام الهى تبعيت بكنيد. اين ميرعلام مى‏گويد يك شب در صحن اميرالمؤمنين بودم ديدم يك آقايى طرف ايوان طلا مى‏رود. آن موقع برق و چراغى نبود و در حجرات بالا و پايين فقرا و طلبه‏ها زندگى مى‏كردند. گفتم شايد اين دزد باشد كه به طرف ايوان اميرالمؤمنين مى‏رود. كمين نشستم ديدم رفت جلو، ديدم صدايى آمد مثل اين كه قفل افتاد روى زمين. در باز شد و آقا رفت تو. منم دويدم و رفتم تو ديدم در دومى هم همينطور باز شد و رفتند تو و پهلوى ضريح و شروع كردند صحبت كردن و بعد از چند وقفه‏اى برگشتند.
 در موقع برگشت ايشان ديدم، در حرم و در رواق خودش بسته شد. آمدند بيرون از صحن و رفتند طرف كوفه من هم دنبالشان رفتم ديدم رفتند داخل مسجد كوفه مقام اميرالمؤمنين. اين را ميرعلام در ادامه مى‏گويد. از كوفه كه آمديم بيرون خودم را به مقدس اردبيلى نشان دادم. فرمودند از چه وقت با من بودى؟ عرض كردم از وقتى كه مشرف شديد به حرم تا به حال با شما بودم فرمودند كه من حلالت نمى‏كنم اگر ابراز بكنى. مادامى كه من زنده هستم اين مطلب را به احدى نگو. گفتم مطلب چه بود؟ حالا به من بگوييد. فرمودند: من هر موقعى كه مطلبى برايم مشكل مى‏شود مشرف مى‏شوم به حرم حضرت اميرالمؤمنين. درها خودش باز مى‏شود خود حضرت به من جواب مى‏دهند. امشب هم مسئله‏اى براى من پيش‏آمد شد متوجه نشدم آمدم از حضرت سؤال كنم فرمودند فرزندم مهدى مسجد كوفه است برو از ايشان سؤال بكن. رفتم از آقا سؤال كردم حالا جوابم را گرفته‏ام و دارم مى‏روم نجف. بنده‏هاى خاص اينطورى در ارتباط بوده‏اند.
ما هم مى‏توانيم اين ارتباط را برقرار كنيم لكن مقدارى صدق، صفا، يگانگى، حقيقت خلوص مى‏خواهد اگر ما داشته باشيم مى‏توانيم حالا نه به آن اندازه مراتب پايين‏ترى را مى‏توانيم به دست آوريم و مورد عنايت حضرت قرار بگيريم.
در سال 1356 كه من نجف مشرف شده بودم يكى از اساتيد اخلاق مى‏گفت: بعضى از شاگردان ما به حرم اميرالمؤمنين(ع) مشرف مى‏شوند آن حضرت را مى‏بينند و حوايج و مطالب خود را محضر حضرت عرض مى‏كنند و جواب مى‏گيرند و برمى‏گردند بيرون. يكى از آنها را نشان بنده داد، من با او يك كلمه هم صحبت نكردم. هيچ ارتباطى با هم نداشتيم اما او را ديدم آقاى بسيار محترمى بود قبلاً او را مى‏شناختم. كسى كه خودش را اصلاح كند. كسى كه پرده‏هاى ظلمانى را كنار بزند يقيناً همينطور خواهد بود. اصحاب حضرت رسول عرض كردند كه وقتى خدمت شماييم احساس مى‏كنيم ملائك با ما در ارتباطند. حضرت فرمودند: به خدا قسم اگر به همين حال باقى بمانيد ملائكه با شما مصافحه مى‏كنند. لكن وقتى از نزد من رفتيد حجابهاى ظلمانى و افكار باطله اطراف شما را مى‏گيرد. منظور اين كه مى‏شود ارتباط برقرار كرد اگر كسى اهلش باشد يا اقلاً اگر آن نباشد حجابهاى ظلمانى‏اش را انسان قدرى برطرف و اصلاح كند و تبديل به حجاب نورانى بكند.
 

 پى‏نوشتها:
 1. ابن‏ابى‏الحديد، شرح نهج‏البلاغه، ج20، ص 284.
 2. فردوس‏الاخبار، ج5، ص366.

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

(کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

ابراهيم‌ شفيعي‌سروستاني‌

اشاره‌: يكي‌ از مهمترين‌ موضوعاتي‌ كه‌ به‌ هنگام‌ بحث‌ از انقلاب‌ جهاني‌ امام‌ عصر(عج‌) مطرح‌ مي‌شود اين‌ است‌ كه‌ آن‌ حضرت‌ چگونه‌ و با چه‌ نيرويي‌ در برابر نظام‌ استكباري‌ حاكم‌ بر جهان‌ مي‌ايستد و همه‌ تمدن‌هاي‌ قدرتمند، امّا فاسد، را به‌ زانو در مي‌آورد؟ آيا ايشان‌ با قدرت‌ نظامي‌ و با بهره‌گيري‌ از تسليحات‌ و تجهيزات‌ پيشرفته‌ و قدرتمند خود موفق‌ به‌ فروپاشي‌ اين‌ تمدن‌ها مي‌شود، يا علل‌ و عوامل‌ ديگري‌ در كار است‌؟ ترديدي‌ نيست‌ كه‌ حضرت‌ مهدي‌(ع‌) با امدادهاي‌ غيبي‌ همراهي‌ مي‌شود و همه‌ قواي‌ طبيعي‌ و ماوراي‌ طبيعي‌ در خدمت‌ ايشان‌ است‌؛ اما به‌ نظر مي‌رسد رمز اصلي‌ پيروزي‌ ايشان‌ بر همة‌ قدرت‌هاي‌ شيطاني‌ حاكم‌ بر جهان‌، حركت‌ ايشان‌ در مسير سنت‌هاي‌ الهي‌ حاكم‌ بر هستي‌ و هماهنگي‌ اين‌ سنت‌ها با قيام‌ رهايي‌ بخش‌ آن‌ حضرت‌ است‌. براي‌ روشن‌تر شدن‌ اين‌ موضوع‌ لازم‌ است‌ كه‌ به‌ بررسي‌ سنت‌هاي‌ الهي‌ حاكم‌ بر عالم‌ تكوين‌ و تشريع‌ بپردازيم‌.
در شماره‌ قبل‌ پس‌ از بررسي‌ معناي‌ لغوي‌ سنّت‌، اصل‌ تغييرناپذيري‌ سنت‌هاي‌ الهي‌ و... به‌ بررسي‌ برخي‌ از سنت‌هاي‌ الهي‌ حاكم‌ بر جوامع‌ انساني‌ پرداختيم‌ وگفتيم‌ كه‌ براساس‌ سنت‌ تغيير ناپذير الهي‌، ظلم‌ و بيدادگري‌ عامل‌ نابودي‌ تمدن‌هاست‌. اينك‌ ادامه‌ بحث‌ را با بررسي‌ ديگر سنت‌هاي‌ الهي‌ حاكم‌ بر جوامع‌ پي‌ مي‌گيريم‌.
2ـ4. وقت‌ و اجل‌ شرط‌ نابودي‌ تمدن‌ها
اگر چه‌ ظلم‌ و ستم‌، خواه‌ در صورت‌ فردي‌ و خواه‌ در صورت‌ اجتماعي‌ آن‌، موجب‌ نابودي‌ اقوام‌ و تمدن‌ها مي‌شود، اما اين‌ نابودي‌ زماني‌ به‌ فعليت‌ مي‌رسد كه‌ مهلت‌ و اجل‌ آن‌ اقوام‌ و تمدن‌ها به‌ سرآيد و به‌ تعبير قرآن‌ «موعد» نابودي‌ آنها فرا رسد. به‌ بيان‌ ديگر از ديدگاه‌ قرآن‌ هر «جامعه‌ مستقل‌ از افراد، حيات‌ و شخصيت‌ و مدت‌ و اجل‌» مشخصي‌ دارد و زماني‌ كه‌ اين‌ مدت‌ و اجل‌ به‌ سرآيد ديگر هيچ‌ چيز نمي‌تواند مانع‌ نابودي‌ آن‌ قوم‌ و ملت‌ شود. در اين‌ زمينه‌ آيات‌ متعددي‌ در قرآن‌ وارد شده‌ كه‌ از جمله‌ مي‌توان‌ به‌ اين‌ آيات‌ اشاره‌ كرد:
1ـ2ـ4. آيه‌ 58 سورة‌ كهف‌: در اين‌ آيه‌، كه‌ پيش‌ از اين‌ نيز بدان‌ اشاره‌ شد، به‌ صراحت‌ بيان‌ شده‌ كه‌ سنت‌ خدا بر اين‌ نيست‌ كه‌ به‌ مجرد عصيان‌، نافرماني‌ و ستمگري‌ قومي‌ آنها را گرفتار عذاب‌ و هلاكت‌ كند، بلكه‌ خداوند براساس‌ غفران‌ و رحمت‌ بي‌ انتهاي‌ خويش‌ براي‌ هر قومي‌ موعد، اجل‌ و يا سررسيدي‌ تغييرناپذير قرار داده‌ است‌ و تا زماني‌ كه‌ اين‌ اجل‌ سرنيايد، آن‌ قوم‌ هلاك‌ نمي‌شوند:
وَرَبُّكَ الْغَفُورُ ذُو الرَّحْمَةِ لَوْ يُؤَاخِذُهُم‌ بِمَا كَسَبُواْ لَعَجَّلَ لَهُمُ الْعَذَابَ بَل‌ لَّهُم‌ مَّوْعِدٌ لَّن‌ يَجِدُواْ مِن‌ دُونِهِ مَوْئِلاً.
و پروردگار تو آمرزنده‌ ] و [ صاحب‌ رحمت‌ است‌. اگر به‌ ] جرم‌ [ آنچه‌ مرتكب‌ شده‌اند، آنها را مؤاخذه‌ مي‌كرد، قطعاً در عذاب‌ آنان‌ تعجيل‌ مي‌نمود ] ولي‌ چنين‌ نمي‌كند [ بلكه‌ براي‌ آنها سررسيدي‌ است‌ كه‌ هرگز از برابر آن‌ راه‌ گريزي‌ نمي‌يابند.

2ـ2ـ4. آيه‌ 34، سورة‌ اعراف‌: در اين‌ آيه‌ نيز بر اين‌ موضوع‌ تأكيد شده‌ كه‌ هر امتي‌ جدا از بقـا و فنــاي‌
تك‌ تك‌ افراد آن‌، بقا و فناي‌ خاص‌ خود را دارد و زماني‌ كه‌ اجل‌ امتي‌ فرارسد هيچ‌ چيز نمي‌تواند از آن‌ جلوگيري‌ كند:
وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ لاَيَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةًوَلاَيَسْتَقْدِمُونَ.
و براي‌ هر امتي‌ اجلي‌ است‌؛ پس‌ چون‌ اجلشان‌ فرارسد، نه‌ ] مي‌توانند [ ساعتي‌ آن‌ را پس‌ اندازند و نه‌ پيش‌.

3ـ2ـ4. آيه‌ 48 و 49 سورة‌ يونس‌: در آيات‌ سخن‌ از پرسشي‌ است‌ كه‌ از سوي‌ مشركان‌ خطاب‌ به‌ رسول‌ گرامي‌ اسلام‌(ص‌) مطرح‌ شده‌ است‌. آن‌ پرسش‌ اين‌ است‌ كه‌: «خداوند چه‌ زماني‌ بين‌ ما و بين‌ تو قضاوت‌ مي‌كند و ما را هلاك‌ و ايمان‌ آورندگان‌ به‌ تو را نجات‌ مي‌دهد» به‌ بيان‌ ديگر مشركان‌ با كلامي‌ كه‌ جنبة‌ تعجيز و استهزا داشت‌ مي‌خواستند به‌ پيامبر بگويند كه‌: «پروردگار تو هيچ‌ كاري‌ نمي‌تواند بكند، و اين‌ تهديدهاي‌ تو، بيهوده‌اي‌ بيش‌ نيست‌، وگرنه‌ چرا عجله‌ نمي‌كني‌ و آن‌ را عملي‌ نمي‌سازي‌؟» خداوند نيز در پاسخ‌ اين‌ استهزاي‌ مشركان‌ به‌ پيامبر خود خطاب‌ مي‌كند كه‌: «به‌ آنها بگو من‌ مالك‌ نفع‌ و ضرر خود نيستم‌، نه‌ مي‌توانم‌ ضرري‌ از خود رفع‌ كنم‌ و نه‌ منفعتي‌ را به‌ سوي‌ خود جلب‌ نمايم‌. اما اينكه‌ چرا عذاب‌ خدا نازل‌ نمي‌شود به‌ اين‌ دليل‌ است‌ كه‌ هر امتي‌ اجل‌ معيني‌ دارد كه‌ به‌ هيچ‌ وجه‌ نمي‌تواند از آن‌ تخطي‌ كند. آن‌ اجل‌ خواه‌ ناخواه‌ فرا مي‌رسد بي‌ آنكه‌ ساعتي‌ از زمان‌ مقرر خود، پيش‌ يا پس‌ افتد » :
وَيَقُولُونَ مَتَي‌' هَـ'ذَا الْوَعْدُ إِن‌ كُنتُمْ صَـ'دِقِينَ * قُل‌ لاَّ´أَمْلِكُ لِنَفْسِي‌ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا إِلاَّ مَا شَآءَ اللَّهُ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ فَلاَيَسْتَأخِرُونَ سَاعَةً وَلاَيَسْتَقْدِمُونَ.
مي‌گويند: «اگر راست‌ مي‌گوييد، اين‌ وعده‌ چه‌ وقت‌ است‌؟» بگو: «براي‌ خود زيان‌ و سودي‌ در اختيار ندارم‌، مگر آنچه‌ را كه‌ خدا بخواهد. هر امتي‌ را زماني‌ ] محدود [ است‌. آنگاه‌ كه‌ زمانشان‌ به‌ سررسد، پس‌ نه‌ ساعتي‌ ] از آن‌ [ تأخير كند و نه‌ پيشي‌ گيرند.»

در تفسير الميزان‌ در ذيل‌ اين‌ آيه‌ چنين‌ آمده‌ است‌:

... هر امتي‌ حياتي‌ اجتماعي‌ وراي‌ حيات‌ فردي‌ كه‌ مخصوص‌ تك‌ تك‌ افراد است‌ دارد، و حيات‌ اجتماعي‌ هر امتي‌ از بقا و عمر آن‌ مقداري‌ را دارد كه‌ خداي‌ سبحان‌ برايش‌ مقدر كرده‌است‌. و همچنين‌ از سعادت‌ و شقاوت‌ و تكليف‌ و رشد و ضد رشد و ثواب‌ و عقاب‌ سهمي‌ را دارد، كه‌ خداي‌ تعالي‌ برايش‌ معين‌ فرموده‌ است‌ و اين‌ حقيقت‌ از چيزهايي‌ است‌ كه‌ تدبير الهي‌ عنايتي‌ به‌ آن‌ دارد.

4ـ2ـ4. آيه‌ 61 سورة‌ نحل‌: اين‌ آيه‌ نيز چون‌ آيه‌ پيشين‌ بر اين‌ حقيقت‌ تأكيد مي‌كند كه‌ كيفر الهي‌ تنها در زمان‌ معين‌ آن‌ فرا مي‌رسد:
وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُـلْمِهِم‌ مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن‌ دَآبَّةٍ وَلَـ'كِن‌ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَي‌'´ أَجَلٍ مُّسَمًّي‌ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ لاَيَسْتَأخِرُونَ سَاعَةً وَلاَيَسْتَقْدِمُونَ.
و اگر خداوند مردم‌ را به‌ ] سزاي‌ [ ستمشان‌ مؤاخذه‌ مي‌كرد، جنبنده‌اي‌ بر روي‌ زمين‌ باقي‌ نمي‌گذاشت‌، ليكن‌ ] كيفر [ آنان‌ را تا وقتي‌ معين‌ باز پس‌ مي‌اندازد، و چون‌ اجلشان‌ فرا رسد، ساعتي‌ آن‌ را پس‌ و پيش‌ نمي‌توانند افكنند.

5ـ2ـ4. در آيه‌ 45 سورة‌ فاطر همين‌ تعبير تكرار شده‌ است‌.
6ـ2ـ4. در سورة‌ نوح‌ نيز موضوع‌ اجل‌ اقوام‌ و امت‌ها به‌ بهترين‌ شكلي‌ بيان‌ شده‌ است‌. در آغاز اين‌ سوره‌ هدف‌ از فرستادن‌ نوح‌ را انذار قومش‌ پيش‌ از فرارسيدن‌ عذاب‌ دردناك‌ و به‌ بيان‌ ديگر سرآمدن‌ اجل‌ و وقت‌ مقرر دانسته‌، مي‌فرمايد:
إِنَّـآ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَي‌' قَوْمِهِ أَنْ أَنذِرْ قَوْمَكَ مِن‌ قَبْلِ أَن‌ يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ.
ما نوح‌ را به‌ سوي‌ قومش‌ فرستاديم‌ كه‌: «قومت‌ را، پيش‌ از آنكه‌ عذابي‌ دردناك‌ به‌ آنان‌ رسد، هشدار ده‌.»

آنگاه‌ به‌ نقل‌ سخنان‌ نوح‌ خطاب‌ به‌ قومش‌ پرداخته‌، مي‌فرمايد:
قَالَ يَـ'قَوْمِ إِنِّي‌ لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ * أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ * يَغْفِرْ لَكُم‌ مِّن‌ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلَي‌'´ أَجَلٍ مُّسَمًّي‌ إِنَّ أَجَلَ اللَّهِ إِذَا جَآءَ لاَيُؤَخَّرُ لَوْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ.
] نوح‌ [ گفت‌: اي‌ قوم‌ من‌، من‌ شما را هشدار دهنده‌اي‌ آشكارم‌، كه‌ خدا را بپرستيد و از او پروا داريد و مرا فرمان‌ بريد. ] تا [ برخي‌ از گناهانتان‌ را بر شما ببخشايد و ] اجل‌ [ شما را تا وقتي‌ معين‌ به‌ تأخير اندازد. اگر بدانيد، چون‌ وقت‌ مقرر خدابرسد، تأخير بر نخواهد داشت‌.
7ـ2ـ4. آيه‌ 11 سورة‌ رعد: در اين‌ آيه‌ بر اين‌ نكته‌ تأكيد شده‌ است‌ كه‌ هرگاه‌ ارادة‌ خداوند به‌ نابودي‌ قومي‌ تعلق‌ گيرد ديگر هيچ‌ قدرتي‌ نمي‌تواند مانع‌ تحقق‌ اين‌ اراده‌ شود. به‌ عبارت‌ ديگر با فرارسيدن‌ اجل‌ مقرر هر قوم‌ و پايان‌ يافتن‌ مهلت‌ آنها، هيچيك‌ از توانايي‌ها، امكانات‌ و تجهيزات‌ آنها نمي‌تواند اندكي‌ اين‌ اجل‌ مقرر را به‌ تأخير بيندازد:
... وَ اِذ'ا اَرادَ اللّهُ بِقَومٍ سوُءً فَلا مَرَدّ لَهُ وَ م'ا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ و'الٍ.
... و چون‌ خدا براي‌ قومي‌ آسيبي‌ بخواهد، هيچ‌ برگشتي‌ براي‌ آن‌ نيست‌ و غير از او حمايتگري‌ براي‌ آنان‌ نخواهد بود.









نتيجه‌گيري‌ :
نتيجه‌اي‌ كه‌ از آيات‌ ياد شده‌ به‌ دست‌ مي‌آيد چنين‌ است‌:
همه‌ اقوام‌ و تمدنهاي‌ ستم‌پيشه‌، هر چند قدرتمند و داراي‌ توان‌ نظامي‌ و اقتصادي‌ قابل‌ توجه‌، براساس‌ سنت‌ الهي‌، اجل‌ و سرآمد معين‌ و مشخصي‌ دارند و بالاخره‌ روزي‌ طعم‌ نابودي‌ و فنا را مي‌چشند. در چنين‌ روزي‌ هيچ‌كس‌ و هيچ‌چيز نمي‌تواند مانع‌ سقوط‌ و فروپاشي‌ آنها شود. حتي‌ اگر آنها همة‌ توان‌ نظامي‌ و اقتصادي‌ خود را به‌ كار گيرند حتي‌ لحظه‌اي‌ نيز نمي‌توانند اجل‌ معيّن‌ خود را به‌ تأخير اندازند.
براين‌ اساس‌ مي‌توان‌ گفت‌ كه‌ چون‌ در زمان‌ ظهور امام‌ مهدي‌(ع‌) اجل‌ و مهلت‌ تمدن‌هاي‌ ستم‌پيشه‌ به‌ سر آمده‌ و عمر آنها پايان‌ يافته‌ است‌، هرگونه‌ مقاومتي‌ از سوي‌ اين‌ تمدن‌ها بي‌فايده‌ است‌ و هيچ‌ عاملي‌ نمي‌تواند موجب‌ بقا و استمرار حيات‌ آنها شود و به‌ همين‌ دليل‌ آن‌ امام‌ مي‌تواند در ظرف‌ مدت‌ نسبتاً كوتاهي‌ همة‌ نظام‌ها و حكومت‌هاي‌ خودكامه‌، ستمگر و كفر پيشه‌ را از روي‌ زمين‌ براندازد و حكومت‌ عادلانه‌ خود را برقرار سازد.

3ـ4. تغيير نعمت‌ها به‌ دليل‌ تغيير رفتار و روحيات‌ امت‌ها
از آيات‌ متعددي‌ از قرآن‌ استفاده‌ مي‌شود كه‌ اقبال‌ و ادبار خداوند به‌ هر قومي‌ تابعي‌ از روحيات‌، اعمال‌ و رفتار آنهاست‌ و بقا و زوال‌ نعمت‌هاي‌ الهي‌ براي‌ هر ملتي‌ وابسته‌ به‌ عملكرد آن‌ ملت‌ است‌.
استاد شهيد مرتضي‌ مطهري‌ در اين‌ زمينه‌ مي‌نويسد:
قرآن‌ كريم‌ نكتة‌ فوق‌العاده‌ آموزنده‌اي‌ در مورد سنت‌هاي‌ تاريخ‌ يادآوري‌ مي‌كند و آن‌ اينكه‌ مردم‌ مي‌توانند با استفاده‌ از سنن‌ جارية‌ الهيه‌ در تاريخ‌، سرنوشت‌ خويش‌ را نيك‌ يا بد گردانند... يعني‌ سنت‌هاي‌ حاكم‌ بر سرنوشت‌ها در حقيقت‌ يك‌ سلسله‌ عكس‌العمل‌ها و واكنش‌ها در برابر عمل‌ها و كنش‌هاست‌. عمل‌هاي‌ معين‌ اجتماعي‌ عكس‌العمل‌ها و واكنش‌ها در برابر عمل‌ها و
كنش‌هاست‌. عمل‌هاي‌ معين‌ اجتماعي‌ عكس‌ العمل‌هاي‌ معيني‌ به‌ دنبال‌ خود دارد. از اين‌ رو در عين‌ آنكه‌ تاريخ‌ با يك‌ سلسله‌ نواميس‌ قطعي‌ و لايتخلّف‌ اداره‌ مي‌شود، نقش‌ انسان‌ و آزادي‌ و اختيار او به‌ هيچ‌ وجه‌ محو نمي‌گردد.
در اينجا به‌ برخي‌ از آياتي‌ كه‌ اين‌ موضوع‌ از آنها استفاده‌ مي‌شود اشاره‌ مي‌كنيم‌:
1ـ3ـ4. آيات‌ 52 و 53 سورة‌ انفال‌: در اين‌ آيات‌ پس‌ از بيان‌ اين‌ موضوع‌ كه‌ چگونه‌ خاندان‌ فرعون‌ و كساني‌ كه‌ پيش‌ از آنها بودند، پس‌ از كفر ورزيدن‌، به‌ كيفر گناهان‌ خود گرفتار آمدند، اين‌ گرفتار آمدن‌ را ناشي‌ از يك‌ قاعده‌ كلي‌ در نظام‌ آفرينش‌ دانسته‌، مي‌گويد: خداوند نعمتي‌ را كه‌ بر قومي‌ ارزاني‌ داشته‌ تغيير نمي‌دهد، مگر آنكه‌ آنها آنچه‌ را در دل‌ دارند تغيير دهند:
كَدَأْبِ ءَالِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِن‌ قَبْلِهِمْ كَفَرُواْ بِـَايَـ'تِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ * ذَ'لِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَي‌' قَوْمٍ حَتَّي‌' يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ.
] رفتارشان‌ [ مانند رفتار خاندان‌ فرعون‌ و كساني‌ است‌ كه‌ پيش‌ از آنان‌ بودند: به‌ آيات‌ خدا كفر ورزيدند؛ پس‌ خدا به‌ ] سزاي‌ [ گناهانشان‌ گرفتارشان‌ كرد. آري‌، خدا نيرومند سخت‌ كيفر است‌. اين‌ ] كيفر [ بدان‌ سبب‌ است‌ كه‌ خداوند نعمتي‌ را كه‌ بر قومي‌ ارزاني‌ داشت‌ تغيير نمي‌دهد، مگر آنكه‌ آنان‌ آنچه‌ را در دل‌ دارند تغيير دهند، و خداي‌ شنواي‌ داناست‌.

علامه‌ طباطبايي‌ در ذيل‌ اين‌ آيه‌ مي‌فرمايد:
عقابي‌ كه‌ خداوند معاقبين‌ را با آن‌ عذاب‌ مي‌كند هميشه‌ به‌ دنبال‌ نعمت‌ الهي‌اي‌ است‌ كه‌ خداوند قبل‌ از آن‌ عقاب‌ ارزاني‌ داشته‌، به‌ اين‌ طريق‌ كه‌ نعمت‌ را برداشته‌ عذاب‌ را به‌ جايش‌ مي‌گذارد و هيچ‌ نعمتي‌ از نعمت‌هاي‌ الهي‌ به‌ نقمت‌ و عذاب‌ مبدل‌ نمي‌شود مگر بعد از تبديل‌ محلش‌ كه‌ همان‌ نفوس‌ انساني‌ است‌. پس‌ نعمتي‌ كه‌ خداوند آن‌ را برقومي‌ ارزاني‌ داشته‌ وقتي‌ به‌ آن‌ قوم‌ افاضه‌









مي‌شود كه‌ در نفوسشان‌ استعداد آن‌ را پيدا كنند و وقتي‌ از ايشان‌ سلب‌ گشته‌ و مبدل‌ به‌ نقمت‌ و عذاب‌ مي‌شود كه‌ استعداد دروني‌شان‌ را از دست‌ داده‌ و نفوسشان‌ مستعد عقاب‌ شده‌ باشد. و اين‌ خود يك‌ قاعده‌ كلي‌ است‌ در تبدل‌ نعمت‌ به‌ نقمت‌ و عقاب‌...
2ـ3ـ4. آيه‌ 11 سورة‌ رعد: در اين‌ آيه‌ نيز به‌ صراحت‌ سرنوشت‌ اقوام‌ را ناشي‌ از تغيير حال‌ آن‌ دانسته‌، مي‌فرمايد:
... إِنَّ اللَّهَ لاَيُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّي‌' يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ... .
... در حقيقت‌ خدا حال‌ قومي‌ را تغيير نمي‌دهد، تا آنان‌ حال‌ خود را تغيير دهند.
علامه‌ طباطبايي‌ در ذيل‌ اين‌ آيه‌ مي‌فرمايد:
از قضاياي‌ حتمي‌ و سنت‌ جارية‌ الهي‌ يكي‌ اين‌ است‌ كه‌ همواره‌ ميان‌ احسان‌ و تقوي‌ و شكر خدا، و ميان‌ توارد نعمت‌ها و تضاعف‌ بركات‌ ظاهري‌ و باطني‌ و نزول‌ و ريزش‌ آن‌ از ناحية‌ خدا ملازمه‌ بوده‌ و هر قومي‌ كه‌ احسان‌ و تقوي‌ و شكر داشته‌اند خداوند نعمت‌ را برايشان‌ باقي‌ داشته‌، و تا مردم‌ وضع‌ خود را تغيير نداده‌اند روز بروز بيشتر كرده‌ است‌... واما اينكه‌ اگر فساد در قومي‌ شايع‌ شود و يا از بعضي‌ از ايشان‌ سر بزند نقمت‌ و عذاب‌ هم‌ برايشان‌ نازل‌ مي‌شود. آيه‌ شريفه‌ از تلازم‌ ميان‌ آنها ساكت‌ است‌، نهايت‌ چيزي‌ كه‌ از آيه‌ استفاده‌ مي‌شود اين‌ است‌ كه‌: خداوند وقتي‌ روش‌ خود را تغيير مي‌دهد و عذاب‌ مي‌فرستد كه‌ مردم‌ رفتار خود را عوض‌ كرده‌ باشند، البته‌ اين‌ مطلب‌ امكان‌ دارد نه‌ اينكه‌ به‌ فعليت‌ در آوردنش‌ واجب‌ باشد؛ زيرا اين‌ از آيه‌ استفاده‌ نمي‌شود .

نتيجه‌گيري‌ :
گفتيم‌ كه‌ براساس‌ يكي‌ از سنت‌هاي‌ تغييرناپذير الهي‌، اقبال‌ و ادبار خداوند به‌ هر قوم‌ يا ملتي‌ تابعي‌ از روحيات‌، اعمال‌ و رفتار آنهاست‌ و بقا و زوال‌ نعمت‌هايي‌ كه‌ خداوند به‌ جامعه‌اي‌ ارزاني‌ داشته‌، ارتباطي‌ ناگسستني‌ با واكنش‌هاي‌ آنها در برابر اين‌ نعمت‌ها دارد.

از آيات‌ متعددي‌ از قرآن‌ استفاده‌ مي‌شود كه‌ اقبال‌ و ادبار خداوند به‌ هر قومي‌ تابعي‌ از روحيات‌، اعمال‌ و رفتار آنهاست‌ و بقا و زوال‌ نعمت‌هاي‌ الهي‌ براي‌ هر ملتي‌ وابسته‌ به‌ عملكرد آن‌ ملت‌ است‌



به‌ عبارت‌ ديگر سرنوشت‌ هر قومي‌ در گرو عملكرد آنهاست‌، و هر قوم‌ مي‌تواند با رفتار و اعمال‌ مناسب‌ و يا نامناسب‌ خود سرنوشت‌ خود را نيك‌ و يا بد گرداند. بر اين‌ اساس‌ مي‌توانيم‌ بگوييم‌ كه‌ در ظهور امام‌ مهدي‌(ع‌) نيز خواست‌ و تمناي‌ دروني‌ انسان‌ها نقش‌ دارد و قطعاً اگر مردم‌ از صميم‌ دل‌ خواهان‌ درك‌ نعمت‌ بزرگ‌ الهي‌؛ يعني‌ وجود امام‌ معصوم‌(ع‌) در جامعه‌ شوند و با رفتار و عملكرد خود نيز اين‌ موضوع‌ را نشان‌ دهند، خداوند نيز اين‌ نعمت‌ را بر آنها ارزاني‌ خواهد داشت‌.

4ـ4. امامت‌، وراثت‌ و خلافت‌ مؤمنان‌ صالح‌
يكي‌ ديگر از قوانين‌ و سنت‌هاي‌ الهي‌ حاكم‌ بر جوامع‌ بشري‌، خلافت‌، امامت‌ و وراثت‌ نهايي‌ مستضعفان‌ صالح‌ و اهل‌ ايمان‌ است‌. از آيات‌ متعددي‌ از قرآن‌ كريم‌ چنين‌ برمي‌آيد كه‌ براساس‌ يك‌ قانون‌ و سنت‌ الهي‌، بندگان‌ مؤمن‌ و صالح‌ خداوند كه‌ جز در مقاطع‌ محدودي‌ از تاريخ‌ كرة‌ خاك‌، همواره‌ به‌ استضعاف‌ كشانده‌ شده‌ و خوار شمرده‌ مي‌شدند؛ در نهايت‌ زمين‌ را به‌ ارث‌ مي‌برند و پيشوايان‌ و حاكمان‌ زمين‌ مي‌گردند. برخي‌ از اين‌ آيات‌ به‌ شرح‌ زير است‌ :
1ـ4ـ4. آيه‌ 105 سورة‌ انبيا: در اين‌ آيه‌ با تعبير «كتبنا» كه‌ اشاره‌ به‌ يك‌ امر ثابت‌، مقرّر و مفروض‌ دارد، بيان‌ مي‌كند كه‌ در كتاب‌هاي‌ آسماني‌ وراثت‌ بندگان‌ صالح‌ خدا پيش‌ بيني‌ شده‌ است‌:
وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي‌ الزَّبُورِ مِن‌ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الاَْرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّـ'ـلِحُونَ.
و در حقيقت‌، در زبور پس‌ از تورات‌ نوشتيم‌ كه‌ زمين‌ را بندگان‌ شايستة‌ ما به‌ ارث‌ خواهند برد.

در تفسير الميزان‌ در بارة‌ اين‌ آيه‌ چنين‌ آمده‌ است‌:
«وراثت‌» و «ارث‌» به‌ طوري‌ كه‌ راغب‌ گفته‌ به‌ معناي‌ انتقال‌ مالي‌ است‌ به‌ تو بدون‌ اينكه‌ معامله‌اي‌ كرده‌ باشي‌. و مراد از وراثت‌ زمين‌ اين‌ است‌ كه‌ سلطنتِ برمنافع‌، از ديگران‌ به‌ صالحان‌ منتقل‌ شود و بركات‌ زندگي‌ در زمين‌ مختص‌ ايشان‌ شود، و اين‌ بركات‌ يا دنيايي‌ است‌ كه‌ برمي‌گردد به‌ تمتع‌ صالحان‌ از حيات‌ دنيوي‌ كه‌ در اين‌ صورت‌ خلاصة‌ مفاد آيه‌ اين‌ مي‌شود كه‌ به‌ زودي‌ زمين‌ از لوث‌ شرك‌ و گناه‌ پاك‌ گشته‌ جامعة‌ بشري‌ صالح‌ كه‌ خداي‌ را بندگي‌ كنند و به‌ وي‌ شرك‌ نورزند در آن‌ زندگي‌ كنند؛ همچنانكه‌ آيه‌ «وَعَدَ اللّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَعَمِلُواْ الصَّـ'ـلِحَـ'تِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي‌ الاَْرْضِ.... يَعْبُدُونَنِي‌ لاَيُشْرِكُونَ بِي‌ شَيْـًا» از آن‌ خبر مي‌دهد. و يا اين‌ بركات‌ اخروي‌ است‌ كه‌ عبارت‌ است‌ از مقامات‌ قربي‌ كه‌ در دنيا براي‌ خود كسب‌ كردند، چون‌ اين‌ مقام‌ هم‌، از بركات‌ حيات‌ زميني‌ است‌ هر چند كه‌ خود از نعيم‌ آخرت‌ است‌؛ همچنانكه‌ آية‌: «وَقَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي‌ صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الاَْرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَآءُ» كه‌ حكايت‌ كلام‌ اهل‌ بهشت‌ است‌ و آية‌: «أُوْلَـ'´ئـِكَ هُمُ الْوَ'رِثُونَ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ» بدان‌ اشاره‌ مي‌كند. از همين‌ جا معلوم‌ مي‌شود كه‌ آية‌ مورد بحث‌ خاص‌ به‌ يكي‌ از دو وراثت‌هاي‌ دنيايي‌ و آخرتي‌ نيست‌ بلكه‌ هر دو را شامل‌ مي‌شود .
2ـ4ـ4. آيه‌ 55، سورة‌ نور: در اين‌ آيه‌ خداوند به‌ كساني‌ كه‌ ايمان‌ آورده‌ و عمل‌ صالح‌ انجام‌ مي‌دهند وعده‌ مي‌دهد كه‌ سرانجام‌ در زمين‌ به‌ خلافت‌ مي‌رسند و از بيم‌ و هراس‌ رهايي‌ مي‌يابند:
وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَعَمِلُواْ الصَّـ'ـلِحَـ'تِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي‌ الاَْرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن‌ قَبْلِهِمْ وَلَُيمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي‌ ارْتَضَي‌' لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم‌ مِّن‌ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي‌ لاَيُشْرِكُونَ بِي‌ شَيْـًا وَمَن‌ كَفَرَ بَعْدَ ذَ'لِكَ فَأُوْلَـ'ئِكَ هُمُ الْفَـ'سِقُونَ.
خدا به‌ كساني‌ از شما كه‌ ايمان‌ آورده‌ و كارهاي‌ شايسته‌ كرده‌اند، وعده‌ داده‌ است‌ كه‌ حتماً آنان‌ را در اين‌ سرزمين‌ جانشين‌ ] خود [ قرار دهد. همان‌ گونه‌ كه‌ كساني‌ را كه‌ پيش‌ از آنان‌ بودند جانشين‌ ] خود [ قرار داد، و آن‌ ديني‌ را كه‌ برايشان‌ پسنديده‌ است‌ به‌ سودشان‌ مستقر كند، و بيمشان‌ را به‌
ايمني‌ مبدل‌ گرداند، ] تا [ مرا عبادت‌ كنند و چيزي‌ را به‌ من‌ شريك‌ نگردانند، و هر كس‌ از آن‌ به‌ كفر گرايد، آنانند كه‌ نافرمانند.

علامه‌ طباطبايي‌ در تفسير اين‌ آيه‌، پس‌ از اشاره‌ به‌ اختلاف‌ نظر فراواني‌ كه‌ در ميان‌ مفسران‌ در زمينة‌ مراد از اين‌ آيه‌ وجود دارد، و همچنين‌ بيان‌ ديدگاه‌ خود در اين‌ زمينه‌، مي‌فرمايد:
آنچه‌ از همة‌ مطالب‌ برآمد اين‌ شد كه‌ خداي‌ سبحان‌ به‌ كساني‌ كه‌ ايمان‌ آورده‌ و عمل‌ صالح‌ انجام‌ مي‌دهند، وعده‌ مي‌دهد كه‌ به‌ زودي‌ جامعه‌اي‌ برايشان‌ تكوين‌ مي‌كند كه‌ جامعه‌ به‌ تمام‌ معنا صالح‌ باشد، و از لكة‌ ننگ‌ كفر و نفاق‌ و فسق‌ پاك‌ باشد، زمين‌ را ارث‌ برد و در عقايد افراد آن‌ و اعمالشان‌ جز دين‌ حق‌، چيزي‌ حاكم‌ نباشد، ايمن‌ زندگي‌ كنند، ترسي‌ از دشمن‌ داخلي‌ يا خارجي‌ نداشته‌ باشند، از كيد نيرنگ‌ بازان‌، و ظلم‌ ستمگران‌ و زورگويي‌ زورگويان‌ آزاد باشند. و اين‌ مجتمع‌ طيب‌ و طاهر با صفاتي‌ كه‌ از فضيلت‌ و قداست‌ دارد هرگز تا كنون‌ در دنيا منعقد نشده‌ و دنيا از روزي‌ كه‌ پيامبر(ص‌)مبعوث‌ به‌ رسالت‌ گشته‌ تا كنون‌، چنين‌ جامعه‌اي‌ به‌ خود نديده‌، ناگزير اگر مصداقي‌ پيدا كند، در روزگار مهدي‌ (ع‌) خواهد بود؛ چون‌ اخبار متواتري‌ كه‌ از رسول‌ خدا(ص‌) و ائمه‌ اهل‌بيت‌ (ع‌) در خصوصيات‌ آن‌ جناب‌ وارد شده‌ از انعقاد چنين‌ جامعه‌اي‌ خبر مي‌دهد .

نتيجه‌گيري‌ :
حاصل‌ مباحثي‌ كه‌ در اين‌ قسمت‌ بيان‌ شد اين‌ است‌ كه‌، براساس‌ يك‌ سنت‌ تغييرناپذير الهي‌، حاكميت‌ نهايي‌ جهان‌ از آن‌ صالحان‌ و مستضعفان‌ است‌ و بالاخره‌ روزي‌ جهان‌ در اختيار صاحبان‌ واقعي‌ آن‌؛ يعني‌ بندگان‌ صالح‌ و مؤمنان‌ به‌ خدا و رسول‌ او، قرار مي‌گيرد. در اين‌ روز جهانيان‌ طعم‌ شيرين‌ عدالت‌، امنيت‌ و معنويت‌ را مي‌چشند و بي‌هيچ‌ بيم‌ و هراسي‌ خداي‌ يگانه‌ را پرستش‌ مي‌كنند. اما پرسش‌ اين‌ است‌ كه‌ اين‌
سنت‌ الهي‌ به‌ دست‌ چه‌ كسي‌ محقق‌ خواهد شد؟
ترديدي‌ نيست‌ كه‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) تنها تحقق‌ بخش‌ اين‌ سنت‌ الهي‌ در تاريخ‌ است‌ و جز او كسي‌ نخواهد توانست‌ وعدة‌ خدا بر حاكميت‌ صالحان‌ را محقق‌ كند. بنابراين‌ مي‌توان‌ نتيجه‌ گرفت‌ كه‌ چون‌ امام‌ مهدي‌(ع‌) تنها ذخيرة‌ الهي‌ براي‌ تحقق‌ سنت‌ ياد شده‌ است‌، خداوند او را از راه‌هاي‌ گوناگون‌ ياري‌ خواهد داد تا بتواند سنتش‌ را در ميان‌ بندگان‌ جاري‌ و وعده‌اش‌ را محقق‌ سازد. در اين‌ صورت‌ جايي‌ براي‌ اين‌ پرسش‌ كه‌ آن‌ حضرت‌ چگونه‌ در برابر همه‌ دنياي‌ ظلم‌ مي‌ايستد و چگونه‌ قدرت‌هاي‌ نظامي‌ و سياسي‌ زمان‌ ظهور را در هم‌ مي‌شكند؟ باقي‌ نمي‌ماند.

پي‌ نوشت‌ها :

1 . ر. ك‌: مطهري‌، مرتضي‌، قيام‌ و انقلاب‌ مهدي‌(ع‌)، ص‌ 17.

2 . ر. ك‌: طباطبايي‌، سيد محمد حسين‌، ترجمة‌ تفسير الميزان‌، ترجمة‌سيدمحمدباقر
موسوي‌ همداني‌ ج‌ 10، ص‌104ـ105.

3 . همان‌، ص‌ 105.

4 . مطهري‌، مرتضي‌، همان‌، ص‌ 19.

5 . طباطبائي‌، سيد محمد حسين‌، همان‌، ج‌ 10، ص‌ 132.

6 . همان‌، ج‌ 13، ص‌ 426 ـ 427.

7 . سورة‌ نور (24)، آيه‌ 55.

8 . سوره‌ زمر (39)، آيه‌ 74.

9 . سورة‌ مؤمنون‌ (23)، آيه‌ 11.

10. طباطبائي‌، سيد محمد حسين‌، همان‌، ج‌ 14، ص‌ 465 ـ 466.

11. همان‌، ج‌ 15، ص‌ 215.


 

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

 (کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج

محمدرضا باقى اصفهانى

جناب حجت‏الاسلام آقاى قاضى زاهدى گلپايگانى مى‏فرمايد: من در تهران از جناب آقاى حاج محمد على فشندى كه يكى از اخيار تهران است، شنيدم كه مى‏گفت: من از اول جوانى مقيّد بودم كه تا ممكن است گناه نكنم و آن‏قدر به حج بروم تا به محضر مولايم حضرت بقيةاللَّه، روحى فداه، مشرف گردم. لذا سالها به همين آرزو به مكه معظمه مشرف مى‏شدم.
در يكى از اين سالها كه عهده‏دار پذيرايى جمعى از حجاج هم بودم، شب هشتم ماه ذيحجه با جميع وسائل به صحراى عرفات رفتم تا بتوانم قبل از آنكه حجاج به عرفات بيايند، براى زوارى كه با من بودند جاى بهترى تهيه كنم. تقريباً عصر روز هفتم بارها را پياده كردم و در يكى از آن چادرهايى كه براى ما مهيا شده بود، مستقر شدم. ضمناً متوجه شدم كه غير از من هنوز كسى به عرفات نيامده است. در آن هنگام يكى از شرطه‏هايى كه براى محافظت چادرها در آنجا بود، نزد من آمد و گفت: تو چرا امشب اين همه وسائل را به اينجا آورده‏اى؟ مگر نمى‏دانى ممكن است سارقان در اين بيابان بيايند و وسائلت را ببرند؟ به هر حال حالا كه آمده‏اى، بايد تا صبح بيدار بمانى و خودت از اموالت محافظت بكنى. گفتم: مانعى ندارد، بيدار مى‏مانم و خودم از اموالم محافظت مى‏كنم.
آن شب در آنجا مشغول عبادت و مناجات با خدا بودم و تا صبح بيدار ماندم تا آن‏كه نيمه‏هاى شب ديدم سيد بزرگوارى كه شال سبز به سر دارد، به در خيمه من آمدند و مرا به اسم صدا زدند و فرمودند: حاج محمدعلى، سلام عليكم. من جواب سلام را دادم و از جا برخاستم. ايشان وارد خيمه شدند و پس از چند لحظه جمعى از جوانها كه تازه مو بر صورتشان روييده بود، مانند خدمتگزار به محضرش رسيدند. من ابتدا مقدارى از آنها ترسيدم، ولى پس از چند جمله كه با آن آقا حرف زدم، محبت او در دلم جاى گرفت و به آنها اعتماد كردم. جوانها بيرون خيمه ايستاده بودند ولى آن سيد داخل خيمه تشريف آورده بود. ايشان به من رو كرد و فرمود: حاج محمد على! خوشا به حالت! خوشا به حالت! گفتم: چرا؟
فرمودند: شبى در بيابان عرفات بيتوته كرده‏اى كه جدم حضرت سيدالشهداء اباعبداللَّه‏الحسين(ع) هم در اينجا بيتوته كرده بود. من گفتم: در اين شب چه بايد پبكنيم؟ فرمودند: دو ركعت نماز مى‏خوانيم، در اين نماز پس از حمد، يازده مرتبه قل‏هواللَّه بخوان.
لذا بلند شديم و اين عمل را همراه با آن آقا انجام داديم. پس از نماز آن آقا يك دعايى خواندند كه من از نظر مضامين مانند آن دعا را نشنيده بودم. حال خوشى داشتند و اشك از ديدگانشان جارى بود. من سعى كردم كه آن دعا را حفظ كنم ولى آقا فرمودند: اين دعا مخصوص امام معصوم است و تو هم آن را فراموش خواهى كرد. سپس به آن آقا گفتم: ببينيد آيا توحيدم خوب است؟ فرمود: بگو. من هم به آيات آفاقيه و انفسيه بر وجود خدا استدلال كردم و گفتم: من معتقدم كه با اين دلايل، خدايى هست. فرمودند: براى تو همين مقدار از خداشناسى كافى است. سپس اعتقادم را به مسئله ولايت براى آن آقا عرض كردم. فرمودند: اعتقاد خوبى دارى. بعد از آن سؤال كردم كه: به نظر شما الآن حضرت امام زمان(ع) در كجا هستند. حضرت فرمودند: الان امام زمان در خيمه است.
سؤال كردم: روز عرفه، كه مى‏گويند حضرت ولى‏عصر(ع) در عرفات هستند، در كجاى عرفات مى‏باشند؟ فرمود: حدود جبل‏الرحمة. گفتم: اگر كسى آنجا برود آن حضرت را مى‏بيند؟ فرمود: بله، او را مى‏بيند ولى نمى‏شناسد.
گفتم: آيا فردا شب كه شب عرفه است، حضرت ولى‏عصر(ع) به خيمه‏هاى حجاج تشريف مى‏آورند و به آنها توجهى دارند؟ فرمود: به خيمه شما مى‏آيد؛ زيرا شما فردا شب به عمويم حضرت ابوالفضل(ع) متوسل مى‏شويد.
در اين موقع، آقا به من فرمودند: حاجّ محمدعلى، چاى دارى؟ ناگهان متذكر شدم كه من همه چيز آورده‏ام ولى چاى نياورده‏ام. عرض كردم: آقا اتفاقاً چاى نياورده‏ام و چقدر خوب شد كه شما تذكر داديد؛ زيرا فردا مى‏روم و براى مسافرين چاى تهيه مى‏كنم.
آقا فرمودند: حالا چاى با من. از خيمه بيرون رفتند و مقدارى كه به صورت ظاهر چاى بود، ولى وقتى دم كرديم، به قدرى معطر و شيرين بود كه من يقين كردم، آن چاى از چايهاى دنيا نيست، آوردند و به من دادند. من از آن چاى دم كردم و خوردم. بعد فرمودند: غذايى دارى، بخوريم؟ گفتم: بلى نان و پنير هست. فرمودند: من پنير نمى‏خورم. گفتم: ماست هم هست. فرمودند: بياور، من مقدارى نان و ماست خدمتشان گذاشتم و ايشان از نان و ماست ميل فرمودند.
سپس به من فرمودند: حاج محمدعلى، به تو صد ريال (سعودى) مى‏دهم، تو براى پدر من يك عمره به‏جا بياور. عرض كردم: اسم پدر شما چيست؟ فرمودند: اسم پدرم »سيد حسن« است. گفتم: اسم خودتان چيست؟ فرمودند: سيد مهدى. من پول را گرفتم و در اين موقع، آقا از جا برخاستند كه بروند. من بغل باز كردم و ايشان را به عنوان معانقه در بغل گرفتم. وقتى خواستم صورتشان را ببوسم، ديدم خال سياه بسيار زيبايى روى گونه راستشان قرار گرفته است. لبهايم را روى آن خال گذاشتم و صورتشان را بوسيدم.
 پس از چند لحظه كه ايشان از من جدا شدند، من در بيابان عرفات هر چه اين طرف و آن طرف را نگاه كردم كسى را نديدم! يك مرتبه متوجه شدم كه ايشان حضرت بقيةاللَّه، ارواحنافداه، بوده‏اند، به‏خصوص كه اسم مرا مى‏دانستند و فارسى حرف مى‏زدند! نامشان مهدى(ع) بود و پسر امام حسن عسكرى(ع) بودند.
بالاخره نشستم و زارزار گريه كردم. شرطه‏ها فكر مى‏كردند كه من خوابم برده است و سارقان اثاثيه مرا برده‏اند، دور من جمع شدند، اما من به آنها گفتم: شب است و مشغول مناجات بودم و گريه‏ام شديد شد.
فرداى آن روز كه اهل كاروان به عرفات آمدند، من براى روحانى كاروان قضيه را نقل كردم، او هم براى اهل كاروان جريان را شرح داد و در ميان آنها شورى پيدا شد.
اول غروب شب عرفه، نماز مغرب و عشا را خوانديم. بعد از نماز با آن‏كه من به آنها نگفته بودم كه آقا فرموده‏اند: »فردا شب من به خيمه شما مى‏آيم؛ زيرا شما به عمويم حضرت عباس(ع) متوسل مى‏شويد« خود به خود روحانى كاروان روضه حضرت ابوالفضل(ع) را خواند و شورى برپا شد و اهل كاروان حال خوبى پيدا كرده بودند، ولى من دائماً منتظر مقدم مقدس حضرت بقيةاللَّه، روحى و ارواح العالمين لتراب مقدمه الفداء، بودم.
بالاخره نزديك بود روضه تمام شود كه كاسه صبرم لبريز شد. از ميان مجلس برخاستم و از خيمه بيرون آمدم، ناگهان ديدم حضرت ولى‏عصر(ع) بيرون خيمه ايستاده‏اند و به روضه گوش مى‏دهند و گريه مى‏كنند، خواستم داد بزنم و به مردم اعلام كنم كه آقا اينجاست، ولى ايشان با دست اشاره كردند كه چيزى نگو و در زبان من تصرف فرمودند و من نتوانستم چيزى بگويم. من اين طرف در خيمه ايستاده بودم و حضرت بقيةاللَّه، روحى‏فداه، آن طرف خيمه ايستاده بودند و بر مصائب حضرت ابوالفضل(ع) گريه مى‏كرديم و من قدرت نداشتم كه حتى يك قدم به طرف حضرت ولى‏عصر(ع) حركت كنم. بالاخره وقتى روضه تمام شد، حضرت هم تشريف بردند. 
 

 پى‏نوشت:
 × برگرفته از: آثار و بركات حضرت امام حسين(ع)، ص23، قضيه 5.

© کپي رايت توسط : ...:: MouoodOnline ::...

 (کليه حقوق مادي و معنوي مربوط و متعلق به اين سايت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبي و ذکر منبع امکان پذير است .

اللهم عجل لولیک الفرج